Fotoğraf dilini ve gereğini, an (deklanşöre basma anı), ışık, çerçeveleme, kompozisyon, görüntünün niteliği, pozlama, objenin seçimi gibi etkenlerin oluşturduğu söylenebilir. Bu dil, kaynağını içinde bulunduğu kültürden alabilir, ancak görsellik özelliği dolayısıyla evrenseldir. Ancak görselliğin giderek evrenselleşmesi, fotoğraf dilinin kolaylıkla çözülebilmesini de sağlamıştır. Bir imge bombardımanı altında olan insanlar için bu dilin çözülmesinin öğrenilmesi çok uzun zaman almaz. Fotoğraf dilinin öğrenilmesi, fotoğrafın anlamını çözmekte etkilidir. Bu dili okumasını öğrenenler daha kolaylıkla fotoğrafın anlamlarını ve yan anlamlarını çözebilmektedir.

Bir fotoğraf karesinde mesajın yeterince güçlü olup olmadığı birçok anlamda sorgulanırken teknik okuma fotoğrafı çeken kişinin özellikle fotoğrafta yer alacak unsurlara ve bunların dizilişlerine karar vermesiyle ele alınır. Tekniğin anlam üzerine olan etkisinden bahseden okuma öncelikle ışık kullanımı ve kompozisyonel okumadır.

Işık, tüm görsel sanatların temelidir ve fotoğraf da ışıktır.

Fotoğraf için ilk adım olan ışık, fotoğraftaki görselliğin nedenidir. Dolaylı, doğrudan, cephe ışığı (gölgeleri yok ederek yüzeysel bir etki oluşturur ve aydınlanan cisim düzlemsel görülür), tepeden gelen ışık (kütlenin ağırlığını ve yer çekimini vurgular), ters ışık (kütlenin biçimini ortaya koyar), yan ışık ( ışık-gölge yardımıyla dokuyu ortaya çıkartarak derinlik hissi verir) olarak ele alınabilir. Ayrıca geliş açılarına ya da doğal nedenlere göre ışığın durumu da değişir. Işık, salt fotoğrafın oluşumunda rol oynamaz aynı zamanda sanatsal bağlamda da belirleyici olur. Kullanılan ışık tarzı fotoğrafın estetik değerinde etkili olur.

Kompozisyon, kontrol anlamına gelir. Bir fotoğrafın kompozisyonu, kendini ilk aşamada heyecanlandıran bir düşünceye doğru bir başkasını da yöneltebilmek için fotoğrafçının kullanımında olan bir araçtır. Bu anlamda kompozisyon insanı etkiler ve yönlendirir. İzleyicisini bedensel, duygusal ve zihinsel olarak etkilemesine olanak verecek şekilde fotoğrafçının etkinliğini arttırır. Araştırmalara göre görsel düşünenler izleyici bakışlarının resim ya da fotoğrafa bakarken kontrol edilebilir bir seyir izlediğini bilmektedirler. Usta bir sanatçı izleyicinin bakışını eseri üzerinde nasıl dolaştırmak gerektiğine tam anlamıyla hakimdir. Gözü çelerek öngörülen noktalara yönelmesi için çizgiler, şekiller, renkler kullanır. İzleyici de farkında olmadan, ancak isteyerek kendini bu yönlendirmeye bırakır. Mesela keskin kenarlı ve kaba şekiller hareket ve gerilimi çağrıştırırken, yumuşak şekiller dinginlik ve huzuru algılatır (Grill ve Scanlon 2003:18).

Fotoğrafçı görüntüsünü oluştururken karşısındaki sahnenin hangi unsurlarının fikirlerini destekleyeceğini, hangilerinin ise aykırı düşeceğini bilecek şekilde, fotoğrafındaki tüm öğelerin çağrıştırdığı etkilerin farkında olmalıdır. Kompozisyonun oluşturduğu zihinsel kontrol, fotoğrafın fiziksel, duygusal ve konusal içeriğinin birbirleriyle ilişkisinden doğar. Etkin bir kompozisyonla birlikte sunulan kışkırtıcı bir fikir zihinsel tepkiye yol açar. Böyle bir fotoğrafın üzerinde konuşmaya ya da en azından düşünmeye değer.

Fotoğraftaki öğeler; çizgi, şekiller, doku, desen, biçim ve renk, ışıkla birleşerek fotoğrafın dış görünüşünü oluşturur. Fotoğrafın estetik boyutunda fotoğrafın dik ya da yatay çerçeveye yerleştirilmesi, bakış açısı, altın oran, ton değerleri, renk uyum ve zıtlıkları, konu dengesi, perspektif, zamanlama gibi pek çok etmen söz konusudur.

Fotoğrafta kompozisyonu etkileyen önemli unsurlardan birisi de alan derinliğidir. Alan derinliği; üzerine odaklama (netlik) yapılan konunun ön ve arka kısmında net olarak görülen alandır. Kural olarak bu alan odaklama yapılan cismin önünde 1/3, arkasında ise 2/3 oranında gerçekleşir. Diğer bir anlatımla odaklama yapılan cismin önünde kalan alanın cisme yakın olan üçte biri net olurken, arkasında kalan alanın üçte ikisi net olacaktır. Alan derinliğini etkileyen üç temel faktör vardır, bunlar diyafram açıklığı, objektif odak uzunluğu ve konuya olan uzaklıktır.

Çekim Açıları

Çekim açısı, bir fotoğrafçının bir konunun fotoğrafını çekerken, o konunun neresinde bulunduğunu ve konuyu ne tarafından görüntüye aldığını ifade eder. Çekim açılarını kendi aralarında şu guruplara ayırmak mümkündür;

Göz seviyesi:

Varlıkların olağan görüntüsüne bir anlam kazandırılmak istenmiyorsa, olaylar nesnel bir bakışla isteniyorsa göz seviyesindeki açı kullanılır. Göz hizasında yapılan çekimler, dramatik sahnelerin birleştirilmesinde kullanılır. Dramatik ve psikolojik etkisi azdır.

Üst açı:

Estetik olarak derinlik yaratılabilir, nesnelerin görüntüsünün gerçektekinden farklı olacağı için daha görsel bir görüntü çıkartılabilir. Teknik olarak olayları anlama, kavrama ve olaylar hakkında daha detaylı görüş sahibi olabilmek içindir. Psikolojik olarak ezilmişlik, zavallılık, güçsüzlük, umutsuzluk, yenilgi gibi etkiler yaratır.

Alt açı:

Üst açıda yaratılan etkinin tersi etki yaratılar. Varlıklar olduklarından daha görkemli gözükürler. Konu üzerinde büyüklük, güçlülük, üstünlük, kazanmak, yücelmek, coşku gibi aktif duygular dile getirilebilir. Küçük maketlerin gerçek görüntü elde etmek için alt açıdan çekimleri yapılır.

Öznel açı:

Bu açı fotoğraftan ziyade hareketli görüntünün söz konusu olduğu televizyon ve sinema çekimlerinde söz konusudur. Öznel açı kullanımında kamera izleyicinin gözü konumundadır ve olayları izleyicinin gözüymüş gibi takip eder. Örneğin kaçan kişinin arkasından onu takip eden çekim bu tür bir çekimdir. Haber fotoğrafçılığında öznel açıdan bahsedildiğinde muhabirin kendi düşünce tarzına uygun görüntüleri çekmesi akla gelir. Reklam fotoğrafçılığı için düşünüldüğünde ise, görüntü yönetmeninin veya reklam verenin göstermek istediği açıdan yapılan çekimler söz konusudur. Bu durumda reklam fotoğraflarının çok büyük bir çoğunluğunun öznel açı ile çekildiği rahatlıkla söylenebilir.

Nesnel açı:

Bu açı televizyon ve sinema için kullanıldığında öznel açının tersi olmasına, yani tarafsız olmasına karşın, fotoğraftaki nesnellik daha ziyade haber fotoğrafçılığında sözü geçen objektiflik (tarafsızlık) ile eş anlamlı kullanılmaktadır. Söz konusu bir portre ise, en uzaktan en yakına doğru çekim ölçeklerinin isimleri şöyle sıralanabilir: Genel çekim, boy çekimi, diz çekimi, bel çekimi, göğüs çekimi, omuz çekimi, baş çekimi, ayrıntı çekimi. Genel olarak çekim ölçekleri şu guruplarda incelenebilir:

Genel çekim:

Genel çekim, insanın ya da nesnenin tümüyle içinde bulunduğu mekân ile birlikte görüldüğü çekim ölçeğidir. Yalnızlık, terk edilmişlik, izlenimi verebilmek için de yararlanılır.

Kamera açısı çoğu zaman bir işaret değeridir. Close-up (yakın çekim) ve zoom (konuya yaklaşıp uzaklaşma) yardımıyla insanlara ve objelere, maddelerin çeşitlerine daha kolay ve yakından bakma fırsatı yakalanır. Kurgu ise ikna edilebilecek duyguların uyarılmasında yararlı olur (Yüksel, 1994:106).

Fotoğrafın dışsal öğeleri çizgi, biçim, doku ve renk olarak karşımıza çıkar. Renk ışığın meydana getirdiği fiziksel bir olgudur. İnsan tarafından renklerin algılanması, ışığa, ışığın cisimler tarafından yansıtılışına ve öznenin göz yardımıyla beyne iletilmesi sayesinde gerçekleşir. Rengin belirleyici olduğu fotoğrafik ifadelerde, iletilen mesaj ayrılmaz bir şekilde görüntüde yer alan renklere bağlıdır. Renkler insanın duyguları ve ruh haliyle yakın ilişki içerisindedirler. Yapılan araştırmalara göre çevrelerini saran rengin etkisinden dolayı insanların üretkenliği yükselebilmekte ya da düşebilmektedir. Kısacası renk insan psikolojisini doğrudan etkilemektedir (Grill ve Scanlon, 2003:118). Renklerin dilini anlamak, renklerle izleyicilere iletiler göndermek, iletişime yepyeni boyutlar kazandırmaktadır. Fotoğrafın yanı sıra sinema ve reklam filmlerinde görüntüsel anlamı güçlendirecek en önemli öğelerden biri renk ve dünyasıdır. Dikkat çekmek, sahne ve nesneleri aslına uygun olarak göstermek, hayali izlenimler yaratmak açısından renk etkisi göz ardı edilemez.

Bir fotoğrafta çizgiler ise yollar, dikey ve yatay binalar, yapılar, akarsular, insan bedeninin biçimleri, tepeler, gölgeler gibi binlerce şekilde karşımıza çıkarlar. Çizgiler sadece hareket ve yönü belirtmez, tonlar, nesneler, ışık ve gölge arasında bir sınır oluştururlar. Çizgiler çerçeveyi oluşturur. Birbirine paralel yatay çizgiler perspektifi oluşturur, diyagonal çizgiler dinamiktir. Eğriler akıcıdır ve yumuşaktır. Doğada ve çevremizde yer alan düz ve eğri çizgiler fotoğrafta farklı yapıların ve duyguların ortaya çıkmasını sağlar.

Bu temel bilgiler ve temel kompozisyon kuralları, en basitinden en karışık yapıda olanına kadar tüm fotoğraf karelerinde geçerliliklerini korurlar.

Konuyu gördüğümüzde, bunu çeşitli yöntemlerle olabildiğince temizleyip, düzenlersek fotoğrafa da ulaşmış oluruz.

Feininger

Fotoğraf 1:

NTV’nin “O an” karelerinden seçtiğim bir fotoğraf karesini teknik bağlamda yorumlayacak olursak;

Fotoğraf ve Teknik Okuma
(Associated Press / Anja Niedringhaus)

Gazze’nin güneyinde Neve Dekalim Yahudi yerleşimini çevreleyen duvar, üzerindeki desenle açılıyor. Bir bisikletli de bu sanal olayı izliyor. Adamın duruşu, yüzü görünmemesine rağmen meraklı bakışlarını sezdirmesi ve konumu bir araya gelince an fotoğrafı olarak deklanşöre basılıyor ki, adeta bisikletli Filistinli de grafitinin bir parçası haline geliyor. Fotoğrafta çerçeveleme önemli bir unsurdur. Bir seçim işlemi olarak fotoğrafçının anlatımında çerçeve içindeki noktalar önemlidir. Fotoğrafçı çerçeve içindeki noktalara nesneleri önem derecesine göre yerleştirerek izleyicinin dikkatini çekmek ister.

Cephe ışığında çekilen bu fotoğraf karesinde konunun punctum noktası olan bisikletli adam altın oranda iki numaraları netleme noktasına yerleştirilmiştir. Ve bakış yönü boşluğu sol tarafa verilmiştir. Renklerde bütünlük görülürken, yön bağlamında kontrastlık dikkat çekmektedir. Bisikletli adam ve grafitideki asker çizimi yönsel kontrastlık vermektedir. Çizgisel olarak elips ve dikdörtgen dikkat çekerken 1/3 kuralı el çizimleri ile sınır oluşturularak verilmiştir. Üçgenler, dörtgenlerle birlikte kullanılarak güçlü kompozisyon öğeleri oluştururlar. Daireler ise daha doğal görünüme sahiptir ve çerçeve içinde dörtgen ve üçgenlerden daha önce dikkati çeker, güçlü bir yapısı vardır. Bu yapı bakışların daire üzerinde toplanmasını sağlar. Burada da bisikletin tekerlekleri dikkat çekmektedir. Kare ve dikdörtgenler çerçeve içersine yerleştirilirken çerçevenin kenarlarına paralel olmaları tercih edilir. Fotoğraf karesinde doğrudan bir bakış açısı sergilenirken geniş açı objektif kullanıldığı görülmektedir.

Fotoğraf 2:

2012 Dünya Basın Fotoğrafları Yarışması / Güncel Meseleler Tek Fotoğraf

Fotoğraf ve Teknik Okuma
Brent Stirton / Getty Images

Bu fotoğraf karesinde Ukraynalı bir seks işçisi olan Maria adlı kadını vücudunu satmak için kiraladığı odada uzanırken görüyoruz. Görüntüye baktığımızda dikkati ilk çeken fotoğrafın dramatik atmosferi oluyor. Bu dramatik etki özelikle yanal ışık etkisiyle ortaya çıkarılmış.  Fotoğrafta biçim önemli olmakla birlikte detay ve doku da önemlidir. Bir fotoğrafta dokuyu ortaya çıkaran öge ışıktır. Nesnenin fiziksel bilgisini bize dokusu aktarır. Stirton yanal ışık sayesinde bedenin dokusunu özellikle darbe izlerini dramatik bir şekilde ortaya koymuştur. Beden formu fotoğraf karesinin tamamını doldurmakla birlikte kareyi diyagonal bir şekilde kesmektedir. Fotoğrafın iki boyutlu düzlemine karşı fotoğrafçı görüntüye üç boyut duygusu verebilmek için perspektifi ve ışığı kullanır.

Teknik özelliklerde önemli detaylardan biride objektifin gördüğü açıdır. Fotoğraflanan nesne ya da kişiyi en iyi şekilde görmek ve bu açılarla belirli anlamlar yaratmak istenir. Bakış açısı; normal, alt açı, üst açı kullanılabilir ve her birinin faklı psikolojik durumlar için anlatımı vardır. Bu açılar kullanılarak, güç, zayıflık, yücelmişlik, umutsuzluk, sevinç gibi duygular aktarılabilir. Bu fotoğraf karesinde fotoğrafçı modelin tüm umutsuzluğuna inat alt açı yaklaşarak yüceltmişlik duygusunu hissettirmektedir.

Kaynakça

  1. Grill, Tom, Mark Scanlon: Fotoğrafta Kompozisyon, Homer Kitabevi ve Yayıncılık,
    Çeviri: Nedim Sipahi, İstanbul, 2003
  2. Yüksel, Ahmet Haluk: İkna Edici İletişim, Anadolu Üniversitesi Eğitim Sağlık ve Bilimsel Araştırmaları Vakfı Yayınları, No:94, Eskişehir, 1994.

Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim.

Yazılanların ilgisini çekecek birini tanıyorsanız lütfen "Paylaş" kısmından onlara iletin.


Sizlerden gelecek yorumları çok önemsiyorum.
Lütfen aşağıdaki "Siz de yorum ya da cevap yazın" kısmından benimle paylaşın.


Yeni içeriklerden ilk siz haberdar olmak istiyorsanız hemen abone olabilirsiniz.

Abonelik kaydınız başarıyla alınmıştır.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

Nilay Islek, İzmir'de doğdu. İlk ve orta öğrenimini bu şehirde tamamladı. Fotoğraf, lise yıllarında ilgisi oldu. 1999 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ne girdi ve 2003 yılında “Sensual Projections” tezi ile mezun oldu. Aynı fakültede Yüksek Lisans Derecesini “Dijital Fotoğraf Estetiği Bağlamında Görsel Kültür ve Toplumsal Bellek” teziyle 2009 yılında tamamladı. Islek, eğitimine 1995 yılında Reklam Fotoğrafçılığı ile başladı. Kariyer basamaklarına devam ederken, aranan eğitmen oldu ve İzmir Fen Lisesi ve İzmir Fotoğraf Sanatı Derneği (IFOD) gibi çeşitli okullarda ve derneklerde ders verdi. Universiade 2005 İzmir Yaz Oyunları, yayın kurulu üyesi olarak ilk önemli uluslararası etkinliği oldu. Bundan sonra çeşitli uluslararası etkinliklere ve projelere katıldı. En yeni projesi, 2017-2018 yılları arasında İzmir-Bremen Fotoğraf Sanatçısı Residance Programı “Başka Bir Yer”. Bu arada Nilay Işlek, sekiz yıldır fotoğrafçılık alanında sürekli eğitim merkezi olan kendi atölyesi Artlens Görsel Kültür ve Fotoğrafçılığını başlattı. 2016 yılında, Fujifilm'in uluslararası unvanı için Nilay Islek seçildi. Fotoğrafçı ”Türkiye'den ilk kadın fotoğrafçı olarak. 2014 yılında Fujifilm Eğitim Merkezi'nde Fujifilm Eğitim Merkezi'nde Temel Fotoğrafçılık Dersleri verdi. 2015-2018 yılları arasında İzmir Ekonomi Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. Öte yandan, akademik hayatı Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo, Televizyon ve Sinema Doktora programında devam etmektedir. Londra'da yaşamına devam etmektedir.
avatar
12 Yorum konuları
0 Cevaplar
12 Takipçiler
 
En çok tepki verilen yorum
En yeni yorum dizisi
12 Yorum yazarları
Ceren L.K.BuğraFigen Clk.Süleyman S.Ç.ali sacit türker Son yorum yazarları
  Abone ol  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bana bildir
Öner BÜYÜKYILDIZ
Ziyaretçi
Öner BÜYÜKYILDIZ

Merhaba Nilay hanım, hoşgeldiniz.
Fotoğraflar üzerinden yaptığınız teknik yorumları çok beğendim, tamamen bunun üzerine bir yazı dizisi gelirse severek okuruz. Hatta takipçilerin fotoğraflarının teknik olarak yorumlanıp eleştirildiği bir köşe süper olur.
Yazınız için teşekkür ederim, sağlıcakla kalın.

Sebahattin Demir
Yönetici

Nilay hocam,

Bloguma hoşgeldiniz, onur verdiniz.
Bu çok güzel yazı ve katkılarınız için çok teşekkür ediyorum.
Takipçilerim de eminim ki bundan en az benim kadar memnuniyet duyacaklardır.

Selamlar, sevgiler.

Bilgehan
Ziyaretçi
Bilgehan

Nilay hanım sizi izmir de fujinin bir etkinliğinde tanıma şansı bulmuştum.. bilginizden yardım severliğinizden ve alçak gönüllü olmanızdan çok etkilenmiştim.. sizi sebahattin hocamın blogunda görmek heyecan verici.. çok güzel bir makale olmuş hemen yazıcıdan dökümünü aldım.. harikasınız.. çok çok teşekkürler…

Habibe
Ziyaretçi
Habibe

Supersiniz
Cok harika bir konu secmissiniz. Bu isin egitimini almis birinden okumak gercekten baska oluyor. Sizi burada sikca gormeyi cok isteriz.
Emeklerinize saglik…
Sebahattin beye de bizi boyle kaliteli ustalarla biraraya getirdigi icin cok tesekkurler

Suna
Ziyaretçi
Suna

Nilay hocam
Yazı ve örnekler şahane. Fotoğraf okuma konusunda bu kadar öz ama detaylı bir yazı okumadım. Elinize kaleminize sağlık. Bu blogu bu nedenle çok seviyorum. Fotoğrafla ilgili ne ararsanız bulabiliyorsunuz, üstelik en ustalarından.
Harika. Lütfen burada bırakmayın, yazılarınızın devamını heyecanla bekleyeceğiz.
Selamlar

Erdal Özgür
Ziyaretçi
Erdal Özgür

İşte yine beklenen oldu ve kaliteli bir içerik daha bizi buldu. Hemde ustasından 🙂 Valla ne diyeceğimi bilemiyorum çok güzel bir tema bulmuş Nilay hanım. İnanılmaz faydalandım. Ne çok şey varmış bilmediğimiz. Ellerinize sağlık.

Teşekkürler ve teşekkürler…

Okyar Atilla
Üye

Sevgili ve değerli Nilay hocam,
Sizi aramızda görmek hem keyifli hem de motive edici. Hoş geldiniz ışık getirdiniz. Aynen dediğiniz gibi gereksiz öğelerinden arındırılmış bir fotoğraf gibi akıcı, sade, yalın bir dille kolay okunur ve anlaşılır bir yazıyla “fotoğrafı teknik okumak” konusunu çok güzel ele almışsınız.

Fotoğraf için “punctum” diyorsunuz. Fotoğrafta olur da yazıda olmaz mı? “Kışkırtıcı fikir” ifadesidir bu yazının punctumu. Hani bana deseler ki “sanatı kısaca tarif eder misin?”, bu ifadeyi kullanırım: sanat kışkırtıcı fikirdir. Toplumu alıştığı davranışlardan, paradigmalarından vuran ve sarsan her “kışkırtıcı fikir” sanat olarak karşımıza çıkacaktır. Toplumun, daha geniş bir ifadeyle insanlığın gelişimi de farklı düşünce tarzlarından gelmez mi?

Verdiğiniz örnekler üzerine yaptığınız teknik okuma yazıyı gayet iyi pekiştiriyor.

Velhasıl kelam, ayağınızın tozuyla yazınız hepimize iyi geldi. Fazla gecikmeden devamını da bekliyoruz.

Sanata ilgi duyan herkese selam olsun, kalpleri sevgi dolsun.

ali sacit türker
Ziyaretçi
ali sacit türker

yararlı bir yazı oldu. teşekkür ederim.

Süleyman S.Ç.
Ziyaretçi
Süleyman S.Ç.

Gerçekten çok faydalandım. Çok teşekkür ediyorum. Emeği geçenleri başta Nilay hanım sizi tebrik ediyorum

Figen Clk.
Ziyaretçi
Figen Clk.

Akademik bilgiler ve bizlerin anlayacağı yalınlık.
Güzel açıklanmış anlaşılır örnekler.
Tebrikler
Teşekkürler

Buğra
Ziyaretçi
Buğra

Bilgileriniz çok faydalı oldu. Teşekkürler

Ceren L.K.
Ziyaretçi
Ceren L.K.

Çok güzel kurgulanmış ve bir o kadar da bilgilendirici bu yazı için emeklerinize sağlık nilay hanım. Devamını bekliyoruz …