Kristal'e mektuplar

Fotoğrafın, anlatım gücünün yoğun, insan mekân ilişkisinin güçlü, loş ışıklı bir ortam olmasına rağmen çok büyük oranda izleyiciye karanlık nokta sunulmadığını ve derinlik boyutunun da katkısıyla güçlü özellikleri dikkat çekmektedir.

Yazılarımı özlemişsiniz. Yazdığınız mektup beni duygulandırdı. Beni seven ve yazılarımı arzulayanlara nasıl hayır diyebilirim ki…

Posta kutuma düşen bir mektup sürpriz oldu. Kristal göndermiş. Kısaca, mektubunda Mikdat Bey’den uzun zamandır haber alamadığını ve merak ettiğini yazıyor ve bilgi rica ediyordu. Ben de kendisine, Mikdat Bey’le konuşmasak da sosyal medyadaki paylaşımlarından dolayı iyi olduğunu bildiğimi yazmaya niyetlendim.

Hepimizin yüreğine bir ok gibi saplanan şu sözleri söyledi; “Siz bu insanı ve ideallerini anlayamadınız. Anlamış olsaydınız bugün Avrupa kapılarında sürünmez, Avrupalılar sizin kapılarınızda bekleşirlerdi”…

Bir fotoğrafın ton aralığı ne kadar geniş ve ton geçişleri ne kadar uyumlu ise o kadar çekici, estetik ve anlaşılır olur. Teknik gücü yüksek olan fotoğraflar, siyaha yakından beyaza yakın geniş bir ton yelpazesi sergiler, ayrıntıları hissedilmeyen alanları bulunmaz.

Yeni bir şey üretme peşinde olanlar, o çaba içerisinde olmayan çoğunluk tarafından; küçümsenecek, kötülenecek, kabul görmeyecek, yadırganacak, yargılanacak ve eleştirilecektir. Hiç önemli değildir, öncekilerden farklı bir şey yapmak muhteşemdir.

Manzara fotoğrafı çekiliyorsa, ufka kadar muhteşem bir coğrafya varsa ya da diyelim ki kamp yaptığımız yerde gece çadırımızla birlikte yıldızları da pozlamak istiyorsak, net alan derinliğini olabildiğince artırmak için netlik ayarını hiperfokal mesafeye yapmalıyız.

Gülsen Hanımın fotoğrafı, bilincin yansıması olarak dikkat çekiyor, tebriklerimizi iletiyoruz. Fotoğrafı Şükrü Erbaş’ın kilitlenip kaldığım, anlamlı bir deyişi ile paylaşmış; “Umduğun inceliğe inmiyorsa söz, çekil suskunluğun tüneklerine; ucuz etme anlamı…”

Düşük anahtar aydınlatmada (Low Key), fotoğraflara gizemli ve dramatik bir ruh hali yansır. Özellikle umutsuz ve derin sorunları olan yaşamların anlatması arzulandığında, low key farkındalık yaratmaya uygun bir tekniktir.

Fotoğrafçılardan genellikle net ve düzgün pozlanmış, dengeli fotoğraflar istenilir ama işi bilenler için kuralları çiğnemek heyecan vericidir. Yüksek anahtar fotoğrafçılık, dokusu yitirilmeden birazcık fazla pozlanarak, ışığı güçlü olan fotoğraflar yapmayı içeren bir fotoğrafçılık türüdür. Alışılagelmiş tarzları aşmayı arzulayanlar için tatmin edici farklılık yaratan bir stildir.

Merhaba Kristal.

Bu mektubumda fotoğrafa estetik değer katmakta çok etkili bir yapıyı; bokehi anlatarak sizleri aydınlatmayı arzuladım…

Yusuf Tuvi ustanın bu fotoğrafına bakar mısınız? Bir kahvehanede, insanlar vakit geçirmeye çalışıyorlar. Yakın planda güçlü şekilde yer almış ilk dört kişi, satranç oyununa kapılmışlar ve dış dünyayla bağlantılarını koparmışlar. Rakibini yenip, zafer yaşamanın derdindeler.

Sanatta soyutlama (abstraction); bilinen bir bütünden ayrıntıya girerek veya değişiklik yaparak, farklı bir konuya atıfta bulunma tekniği olarak açıklanabilir. Bence fotoğrafta soyutlamanın çekiciliği; gizemi çözme arayışından ve farklı yorumları aralamasından kaynaklanır.

Mustafa Eser Beyefendinin Ijen Krateri/Endonezya’da çektiği bu fotoğrafı eleştirel duygular içinde takdir ettiğimi açıklamalıyım. Fotoğrafta görüldüğü gibi fondaki gaz bulutu kraterin canlı olduğunu, omuzda sepetlerle taşınan sarı kayacın biraz araştırmayla sülfür taşı olduğu anlaşılacaktır.

Fotoğraftaki en önemli şey, ruhtur; onu aramalıyız… Sefa Başkanın “Dinagyang ile Savaşçıların ruhunu yakalamak inanılmaz bir deneyimdi” diyerek yaşadığı mutluluğun odak noktasını açıklıyor.

Bu ruhu nasıl yakaladığını anlamaya çalışırsak bizi yönlendirecek güçlü işaretleri de yakalamış oluruz.

Amacımızın övgüye layık eserler üzerinden sizleri aydınlatmak olduğu için bu kez fotoğraf bilincinin gelişmesi için çaba gösteren bir değerin eseri üzerinden sohbet etmeyi arzuladım.

Fotoğraf projeleri, bir konunun tüm ayrıntılarıyla, fotoğraf aracılığıyla, belgesel yapı içerisinde, fotoğrafik hikâye ile anlatılmasıdır. Üzerinde sürekli düşünülmesi, yeni anlatımlar içeren fotoğrafların üretilmesi gereken, uzun soluklu bir çalışma gerektirir.

Görenleri kendisine hayran bırakan bu eser, sanat tarihçileri tarafından "Divriği Mucizesi", "Anadolu’nun Elhamrası" olarak tanımlanmaktadır. Unesco’nun Dünya Kültür mirasına aldığı ilk İslam mimarisidir ve T.C. Cumhurbaşkanlığı’nın koruması altındadır.

Özellikle ilgi merkezi olan pencere, fotoğrafla bağlantı kurmamızı sağlıyor. Pencere ile buluşan gözler hemen ardından kurumaya bırakılmış biberlere odaklanıyor. Biberlerin kırmızı olması ilgi merkezinin güçlü şekilde dikkat çekmesine yardımcı oluyor.

Bence yaşama dair duygular hissettiren özellikler, estetik özneye sahip olmayan bir fotoğrafı ‘iyi’ yapmaya yetmiş.

Fotoğrafta Deniz Mert İçöz’ün yansıttığı sıradan yaşamlardaki mutluluk dolu hava beni derinden etkiledi. Yoksul ve ilişkileri güçlü bir aile olmalı; torunlarıyla birlikte olmanın verdiği haz olsa gerek, tüm yüzlerde güçlü bir gülümseme yer etmiş.

Beyhan Hocanın şiir gibi bir kar fotoğrafını görünce, kar üzerine yazılmış şiirlerin dünyasına daldım. Ozanlarımızın güçlü anlamlar taşıyan şiirler yazdıkları gibi, duygusal açıdan etkileyen şiirler de üretmiş olduklarına tanık oldum. Her biri yazıldıkları hissiyat derinliğinde değerli şiirlerdi. Ancak Sezai Karakoç’un şu dizeleri, beni farklı etkiledi, düşünme ve sorgulama anlamında gezintiye çıkardı.

Eğer ‘Kompozisyon Kuralları’ bizim için çok önemli ise ve katı kalıba sahip bir açıyla fotoğrafa bakarsak, fotoğraf bu haliyle bizi rahatsız edecektir. Çünkü insanın görsel olarak en önemli organları olan, annenin dudağı ve burnu ile çocuğun parmağı çerçeveler tarafından kesilmiştir. Gözümüz bu kesilen organlara takılacak, başka bir şeyi göremeyecek ve fotoğrafı yadırgayacaktır.

Haluk Uygur'un Zoom toplantısında derinliği olan bir sohbetine katıldım. “Şahsımı tanıtıda övgüden biraz rahatsız olurum, beni ben yapan hatalarımdır, atlamamalı” derken, hatalarımızın utanç abidesi değil, tecrübe ve bilincin temeli olduğunu ortaya koymasının unutamam. “Sergilenen eserleri anlamadıktan ve anlatamadıktan sonra; müzeleri gezmenin, çocukları müzelere götürmenin hiçbir anlamı olmayacağını” görene saygı duyulur.

Abdullah Aydemir böyle bir sanatçı, sadece ben değil, dünya takdir ediyor onu…

Eserlerine baktığımızda gördüğümüz nedir? İlk önce gözler dikkati çekiyor değil mi? Parlak, canlı, genellikle mutluluk ara sıra dram yansıtan, bazen abartılmış ama hepsi bir ifade ve duyguya sahip gözler dikkatimizi çekiyor değil mi?

Halit Dokuzoğuz' un uzun süre önce paylaştığı bu fotoğrafı unutamıyorum... Nasıl unuturum? Fotoğraftaki Efe'nin görkemli hali, hayalimden silinmiyor, "Eğilmez başın gibi, gökler bulutlu efem" diyor.

Açıkçası bu kez çok farklı duygular içerisindeyim Sevgili Kristal. Bu fotoğraf beni sardı sarmaladı, modelin ifadesiyle bütünleştim, bir an kendimi onun yerine koydum, sanki kendim yaşamışım gibi hissettiklerim onun ağzından klavyemin tuşları olup akıverdi.

O yukarıda V şeklindeki açıklık sanki bir ceketin yakasını hissettirdi bana. İçinde ise açık renkte bir yelek ile koyuca gömlek gördüm. Abartıdan uzak, gösterişsiz, sade ama eğitimli, tevazu sahibi bir bireyin efendilik yansıtan duruşunu hissettim.

Belki şimdi siz “amma da uydurdunuz, yakıştırma, yok böyle bir şey!” diyeceksiniz, bence sorun değil, diyebilirsiniz.

Ya da dönüp fotoğrafa bir daha bakıp “evet ya, ben görememişim” diyebilirsiniz.

Bu kez sizinle sohbetimi yarışmalar konusu üzerine yapmak istiyorum. Niçin? Diye sorabilirsiniz, açıklayayım… Her yarışmacı yarışmalara, uygun ve iyi olduğuna inandığı fotoğrafıyla katılmakta; kaybettiğinde haksızlık yaşadığına inanmakta, hatayı nerede yaptığını bilememekte, jürinin aradığını öğrenememektedir.

Bir kaleyi sarıp sarmalayan bu fotoğraf bana önce “Yıldırımlar yaratan bir ırkın ahfadıyız” diye başlayan harbiye marşını, ardından da bu marşın yazılıp bestelenmesini sağlayan istiklal mücadelesini anımsatır.

Fotoğrafın sahibi Suat Hocam "Bu fotoğraf bana Allah'ın lütfu..." diyor ama bir gerçek var ki; Allah herkese hak ettiğini verir, kesinlikle adaletsiz değildir, adam kayırmaz. Bence hiç bir şey şans değildir, önümüze çıkan fırsattır, görüp yakalayan olur ya da olamaz. Konfüçyüs' ün dediği gibi; "Hiç kimse başarı merdivenlerini elleri cebinde tırmanmamıştır." Başarı; savaşanların ulaştığı yüceliktir.

İlk fotoğrafıyla 2016 yılında “Fotoistanbul Beşiktaş Uluslararası Fotoğraf Festivali Sergisini” gezerken karşılaştım. O sergide birçok fotoğrafla karşılaştım ama sadece Aydın Büyüktaş’ın fotoğrafını unutmadım.

Onlarca dakika fotoğraflarını tek tek izledim, nasıl çekilir kafa yordum, bir çıkış noktası bulmaya çalıştım.

Fotoğrafta bir mekânın hem üstten, hem de karşıdan görüntüsünü tek karede veriyordu. Bazı fotoğraflarda kadraj içerisinde hareket eden insanlar ve araçlar vardı ama sanki bunlar tek karede çekilmiş gibi dondurulmuştu.

Altın Oran… Matematikten felsefeye, fizikten edebiyata kadar pek çok alanda kendine yer edinen, sanatta ise genellikle mimari, heykel, resim hatta müzikle bağdaştırılan bu müthiş fenomen, bale ve dansta da mükemmeli yakalamak için biz sanatçılara ışık tutar.

Bu yansıma fotoğrafından çok etkilendim, üzerinde konuşmadan geçemedim, fotoğrafın olumlu etkilendiğim birçok özelliği var, öncelikle bunları açmamı isteyeceğinizi sanıyorum, açıklayayım.

Birçok yansıma fotoğraflarıyla karşılaşıyoruz, bunların çoğu fotoğrafçının karşılaştığı, kendine ilginç gelen ve hoşuna giden görüntülerin fotoğraflarının çekilip paylaşılması yoluyla görüyoruz.

Merhaba Kristal.

Çerkes Hocanın çölden bir kesit sunan fotoğrafı, üzerimde derin izler bıraktı. Eğer izniniz olursa beni etkileyen unsurlarıyla bu fotoğraf üzerinde konuşalım.

Fotoğrafta kompozisyonu oluşturan benzer yapıdaki ögelerin, belli bir yöne doğru tekrarlayarak sıralanması ritim oluşturmadır.

Kompozisyonunda art arda sıralanmış benzer nesneler ritim oluşturarak, ögeye vurguyu artırır, fotoğrafa bakanlarda süreklilik duygusunu yaşatır ve seyir zevkinin arttırır. Ritim fotoğraflarımızın içerdiği enerjiyi arttırarak, anlatmak istediğimiz konuyu daha anlaşılır hale getirir.

Erol Hocanın bu fotoğrafını görünce çok etkilendim, siz etkilenmediniz mi?

İlk aklıma gelen ve beni etkileyen şey “tam yorumlanacak fotoğraf” düşüncesini yaşamamdan kaynaklandı.

Ama bir sorun vardı, o sorun fotoğrafın tek bir özelliğiyle değil, bir bütün olarak fotoğrafik değerlere sahip olmasından kaynaklanıyordu. Fotoğrafta aradığım her özellik, içerine bir Anadolu Kilimindeki motifler gibi ilme ilme işlenmişti.

Sevgili Volkan’ın bu fotoğrafı geçenlerde önüme düşünce, kompozisyonun en zor anlaşılan konularından birisi olan, ‘Çerçeve’ konusunu sizlere anlatmayı düşündüm.

Her ne olursa olsun bir kelimeyi kullandığımızda aklımıza gelen ilk anlam, o kelimenin yıllarca kullanılarak hafızamızda yer ettiği kavramı hatırlarız, değil mi?

Çerçeve içinde ne olmalı?

Bu kez ilk gördüğümde çok etkilendiğim bir fotoğraf mektubumuzun konusu oldu. Fotoğrafın beni etkilediği kadar, fotoğraf sanatına ilgi duyan bilinçli kesimi de etkilediğini, beğeniler arasındaki isimlerden rahatlıkla anlıyoruz.

Sevgili Kristal, sosyal medya beğeni sayıları sanatsal bir onay makamı olarak düşünülmemelidir, ancak beğeniler arasındaki isimler arasında sanat açısından yeterliliğini kanıtlamış isimlerin varlığı çok daha önemlidir. Ata Hocanın fotoğrafı bu açıdan bakınca sosyal medyada paylaşılan fotoğraflardan kendini ayırıyor.

Sevgili Yekta’nın fotoğrafını görünce birçok özelliğiyle dikkatinizi çekip takdir ettiğinizi hisseder gibiyim;

- Ne kadar yaratıcı?
- Bu kadrajı nasıl çekmiş?
- Fotoğrafçının bakış açısı fotoğrafı götürmüş,
- Her taraf tarih,
- Karanlık ama anlaşılır, low-key/düşük anahtar ışığı tarzının güçlü bir örneği,
- Çok sade ama bir o kadar da etkileyici…
gibi çeşitli tanımlamalar yaptığınızı ve duygusal etki yaşadığınızı düşünüyorum.

Fotoğraf bir yüzey sanatıdır. Sayısallaşma öncesi fiziksel araçlar kullanılarak yaşamdan ya da doğadan enstantaneleri tespit edip, kimyasalların yardımıyla önce ton ve ardından renk kullanılarak, kart üzerinde görsel olarak geleceğe aktarma işi idi.

Fotoğrafın sahibi 70-300 objektif ile yıllarca makro fotoğraf çekti. Bu takdire şayan fotoğrafta onlardan birisidir. Bende de o objektif vardı, ilk elden çıkardığım o oldu. Niye mi? İyi fotoğraflar çekemedim de ondan sattım.

Ama İlker Güneysu çekti! Ben niçin çekememiş olabilirim? Kör olmalıyım değil mi? Evet!

Aynı donanımla bir kişi harikalar yaratırken, diğeri başarısız oluyorsa sorun donanımda değil, beceremeyendedir.

Toplumda fotoğraf anlayışında bir algı vardır; iyi bir fotoğraf gördüklerinde ilk gelen soru “fotoşop mu?” olur. Zanneder ki "fotoşop" isimli sihirli bir değnek var, bir dokunuşta fotoğraf peri masalına dönüşüyor.

Fotoğrafçının zihninde şekillenen unsur ve becerisi en büyük katkıyı sağlar. İyi tasarlanamamış, kompozisyonu iyi seçilememiş, kamera ayarları iyi yapılamamış bir fotoğrafı, salt photoshop işlemiyle iyi yapmak mümkün değildir.

Sevgili arkadaşım İsmail Ödüm’ün kırsal yaşamı, Anadolu kadınını betimleyen bu fotoğrafı hiç aklımdan çıkmaz; yaratıcılığın, hayalin, düşünülen bir kompozisyonun hayata geçirilmesi olarak kabul ederim ben bu fotoğrafı.

Öyle “rastladım da çektim” olmaz bu fotoğraf, ardında hayal dünyasında şekillenmiş, en ince ayrıntısına kadar düşünülmüş ve kafada bitirilmiş büyük bir kurgu olmalı. Takdiri hak eden bir kare…

Selam; düşünen, özgün eser üretenlere gitsin…

“İnsanı Fotoğraflamak” konusunda bir başyapıt gördüğümü ve takdirimi itiraf etmeliyim.

Bazı fotoğrafçılar iyi fotoğraf çekmek için marka peşinde koşar dururlar. Sanırlar ki reklamı yapılan ya da en çok övülen makineye sahip olduğunda iyi fotoğrafa sahip olacaklar! Gerçek hiçte öyle değildir!

Klasik söylemdir “fotoğrafı kamera değil fotoğrafçı çeker!”

İşte Savaş Hoca’ da bu bilinçle hareket ederek ekipman peşinde koşmadan, elindeki fotoğraf makinesinin en verimli olduğu alanları kullanarak harikalar yaratan bir sanatçı olarak zihnimde yer etmiştir.

Dramatik fotoğrafı tarz edinmiş olan Levent Yavuz gibi sanatçılar gerçeğin peşinde koşmazlar. Onlar duygu, düşünce ve bakış açılarını fotoğraflarına yansıtırlar. Hayalleriyle harmanlanan fotoğrafları artık sanat eseri olmuştur, eşsizdir, benzersizdir, yenisi yapılamaz. Sanatla yoğrulmuş karelerden kopamazsınız, anlatısı ve tekniği sizi esir alır.