Fotoğrafta Altın Oran

Sanat ve matematik iç içedir, hatta müzik için bile. İnanmayanlar bir bestekâra sorsun… En çok örtüşme de mimari, heykel, resim ve fotoğrafın yer aldığı görsel sanatlar için geçerlidir.

Yeniden doğuş anlamına gelen Yüksek Rönesans’ın Mona Lisa adlı tablosuyla örnek sanatçısı olan Leonardo da Vinci’ nin “Matematiksiz sanat olmaz” demiş olması sanırım en güçlü veridir.

Altın Oran 3, 5, 8, 13, 21… gibi bir önceki iki sayının toplamıyla devam eden, doğal bir matematiksel oran sistemidir. Yaratılış gereği evreni oluşturan varlıklarda yer alması nedeniyle, “İlahi Oran” olarak tanımlayanlar da vardır. Altın Oran evrende her yerdedir. Örneğin dünyamız güneşin etrafında Altın Oran’ a uygun bir döngü içerisinde hareket ederek, uzun çapı 5, kısa çapı 3 olan eliptik şekilde seyreder. Bu döngü dünyanın güneşe uzaklığını farklı kıldığı için mevsimler oluşur ve yerküreye hayat verir. Evrendeki bu ölçü, çok ilginç bir şekilde başta insan vücudunda, bitkilerde ve hayvanlarda da anatomik yapı ve dağılım şeklinde karşımıza çıkar.

Estetiğe güç katan bu matematiksel yapı başta Leonardo da Vinci olmak üzere zamanla birçok sanatçı tarafından sanat eserlerine uygulanmış ve albeni yakalanmaya çalışılmıştır.

Altın Dikdörtgene ait bir araştırmada binlerce insandan, değişik boyutlardaki yirmiden fazla dikdörtgenlerden en güzel ve en çirkin olanı işaretlemeleri istenmiştir. Altın Dikdörtgene en yakın olanlar büyük beğeni toplamıştır. Altın Dikdörtgeni en çirkin bulan çıkmamıştır.

Çevremizdeki bazı nesneleri izlediğimizde keyif alırız ya da kaçınırız. Görüntülerin estetik olmalarında, biçimsel oranların çok etkili olduğu gerçektir. Hoşumuza giden oranların temelinde Altın Oran vardır ve binlerce yıldan beri sanatçılarca bilinip uygulanmaktadır.

Peki, sanat eserlerinin ve konumuz olan fotoğrafın beğeni gücünü etkileyen Altın Oran nedir?

En basit anlatımla çerçevemizi (kadrajımızı) oluşturan dikdörtgen görüntü alanını, yatay ve dikey olarak 3 eşit parçaya bölen, görünmez çizgiler Altın Kesimdir. Bu görünmez çizgilerin buluşma noktaları ise Altın Nokta olarak isimlendirilmiştir. Fotoğrafın en önemli objesi olan nesne buralara yerleştirildiğinde fotoğraf izleyiciyle çok daha güçlü şekilde buluşmaktadır.

Bu kavram içinde yer alan Altın Spiral, objeyi boyutlandırma ve çerçeveye yerleştirmede en değerli orandır. Tabii ki görsel sanat eserinde, tam olarak kullanmak kolay değildir. Ancak konu olan objeyi; Altın Spiral’ e, Altın Nokta’ ya, ya da Altın Kesim’ e yakın konumda yerleştirmek, eserin çok daha güçlü şekilde izleyiciyle buluşmasını sağlayacaktır.

Fotoğrafta kadrajı seçerken İlgi Merkezini Altın Oran’ a konumlandırmak, mümkünse biraz geniş açı ya da uzak noktadan çekerek, aydınlık oda (photoshop) çalışması sırasında, kadrajda uygun konuma yerleştirmeyi sağlayacak fırsatı sağlamak, fotoğrafçıyı rahatlatacaktır.

Sanatçı Enver ŞENGÜL, bu fotoğrafında dervişi canlandırılan insanı, sağ dikey Altın Kesim’ e konumlandırmıştır. Hocamızın Altın Oran kitabı, başucu kaynaklar arasındadır. Marmaris Fotoğraf Festivalinde verdiği söyleşi de, katılımcıların zihninde yer etmiştir.

Fotoğrafı sanatsal ve estetik açıdan güçlendirmek isteyenler Altın Oran kadar, Fotoğrafta Dengeyi de bilir ve eserlerinde uygularlar.