Gri skala (Gray Scale – Dynamic range) tahminimce fotoğrafın ilk gününden beri gündemde olan fotoğrafın teknik değerini belirleyen önemli unsurlardan biri. Ansel Adams “Zone Sistemi” olarak bu değeri bilimsel bir seviyeye taşıyıncaya kadar muhtemelen deneme yanılma yöntemi ya da çıraklık-ustalık aktarımıyla süregeliyordu.
Not: manşetteki alıntı görselde insan gözü için dinamik aralık yaklaşık 24 stop denilmişse de bazı yerlerde 30 stop diye geçiyor. Bence bu abartılı bir değer. Aslında herkesin farklı bir değere sahip olduğu gerçeğini göz ardı etmemek gerekiyor.
Dinamik aralık her filmde emisyona, geliştirme banyosu ve ortam şartlarına göre değişse de ortalama olarak 8-14 stop aralığındadır. Dijital teknolojide de sensörlerin imalatındaki teknoloji ve yazılıma bağlı olarak benzer durum söz konusudur. Tabii elde edilen fotoğrafın basıldığı kartın ve/veya bakıldığı ekranın da gri skala değerini göz önüne alırsak görülen bu değerin daha altında olması normaldir. Ancak şu bir gerçek ki iyi bir monitörde gri skala değeri her zaman fotoğraf kartından daha iyi olacaktır. Tabii insan gözünün algısını da unutmamak gerekir. Ansel Adams’ın referans olarak kullandığı dinamik aralık 10 (on) kademe üzerinedir.
Konu gri skalanın nereden nereye geldiği olunca zone sistemi üzerine yazılarımızı blog sayfamızdan okuyabileceğinizi hatırlatarak devam edelim.
Not: gerçek fotoğraf kartı (kimyasal emisyonlu) ve yazıcılarda kullanılan kartlar için böyle bir değere rastlamadım. Bu kartlar için “grade – seviye” kavramı var. Kontrast değerini belirliyor. Ama bunun gri skala ile aynı anlama gelip gelmediğine ilişkin bir bilgi verilmemiş. Sadece 0 (sıfır) grade en yumuşak yani kontrastı en düşük, 5 (beş) grade ise yüksek kontrastı tanımlıyor.
Analog fotoğrafçılığın ivme kazanması ile firmalar (Kodak, Ilford, Agfa, Fomapan, Fuji, Lomography ve daha birçok tanınmış ve yeni firma) film ve kâğıt üretimine hız verdiler. Mesela benim tercih ettiğim filmlerde Agfa APX100 new formula (yeni formül) ‘9–11’ stop. Ilford FP4 ‘7-8’ stop, Neopan Acros100 ‘9’ stop ve Kodak TMax100 ise ‘13’ stop. En ekonomik olan Fomapan Creative 100 ise ‘8-9’ stop. Banyo koşullarının ideal olması halinde notunu tekrar düşelim.
Pazarda dijital fotoğrafçılık teknolojisinin telefonlarda geniş bir alan bulduğu ve giderek arttığı yadsınamaz. Bunu yürünen yol olarak düşünürsek, telefondaki fotoğraf teknolojisi beş şeritli otoyolda hız yaparken dijital fotoğraf makinaların patikada kır gezintisinde gibi.
Uzun zamandır telefonlarda zaten 9-14 stop aralığına gelinmiş vaziyette. Ancak Apple 2025 haziran ayında yeni sensör patenti ile bu dinamik aralığı 20 stop duyurdu. Bu değer biz fotoğrafçıların pek ilgi göstermediği sinema teknolojindeki ARRI ALEXA 35 performansına eşdeğer. Yani bir telefonda ARRI’nin en pahalı (80.000-100.000 USD) kamerasının dinamik aralığı olacak.
Sony ise yine aynı dönemde telefonlar için LYT-828 sensörler “benden 17 stop” dedi.
Ve düşük ışık seviyelerinde benden iyisi yok diyor.
Sony zoom denildiğinde yüksek çözünürlük verdiğini sözlerine ekliyor. Zaten Sony 2024 de orta formatta 247MP ve 19 stop sensörü duyurarak topu doksana takmıştı.
Sinema teknolojisinde önemli firması OMNIVISION 2025 Eylül ayında duyurduğu 8K sensörümde 18.3 stop dinamik aralık var dedi.
Not: bu sensörlerin 1 (bir) inch olduğunu belirtmekte fayda var. Zaten pazarda rol alan büyük oyuncular artık telefon fotoğraf makinalarında bir inch sensöre geçmiş durumda. Sensör hala küçük olsa da yazılım ve çip teknolojisi ile full frame aratmadığını söylemek mümkün.
Xiaomi sensör olarak OMNIVISION kullanıyor. Çok yakın zamanda piyasaya sürdüğü Xiamoi 17 Ultra Leica Leitzphone da Light Fusion 1050L (Omnivision OV50X50-based sensor) kullanıyor. Normal odak uzaklıklarında 50MP, zoom 200MP ve Dinamik aralığı 16 stop. Fotoğraf makine kısmı Leica ile birlikte tasarlanmış, Leica mercek kullanılıyor. Telefonda Leica’nın M3 ve M9 simülasyonu var. Ve sınırlı (Limited Edition) sayıda satışa sunulduğunu açıkladılar.
Tekrar Sony’e dönersek, hızını alamamış olacak ki 2025-2026 yılbaşı hediyesi olarak telefonlar için 25 stop dinamik aralıklı sensörü (IMX828, 1/1.7 inch) duyurmuştu.
Hemen arkasından Canon Las Vegas’ta CES 2026 fuarında 26 stop dinamik aralıkla geliyorum dedi.
Ancak Pazar sadece bilinen markalarla kalmıyor. Bu markaları itip kakıp araya giren yeni markalarda söz konusu.
Çinli SmartSens firması telefonlar için tasarladığı SC5A6XS (neden Çinli firmalar böyle karmaşık kod verir ki?) “19 stop işinizi görür mü?” dedi. Daha çok yeni, Nisan 2026 da.
Ve bu modeli bir inch olması telefon fotoğraf makinalarında kullanılmasını cazip kılıyor. Muhtemelen fiyatı da meşhur markalara nispeten uygundur.
Artık daha iyi fotoğraf çekebilen makinalar telefon edebiliyor😊
Çoğu zaman tek bir doğru cevap olmasa da seçenekler arasında doğruya ve akla en yakın gelen en basit olan gerçeğini göz ardı etmeden yorumlamak mantıklı olacak.
Öncesinde şunu düşünmekte fayda var; “Zone Sistemi” ni ortaya koyan Ansel Adams’ın (ve tabii arkadaşı) fotoğraflarında dinamik aralık olarak eksik olan, izleyiciyi tatmin etmeyen ne vardı?
Foto: 08, Moth and Stump, Interglacial Forest, Yosemite Ulusal Parkı, Ansel Adams, 1950
Ancak Adams’ın yöntemini uygulamak için çok iyi karanlık odacı olmak gerekiyordu. Günümüzde telefonla şipşak fotoğrafları çekenlerin buna aklı ne de zamanı yeterdi. Ama buna rağmen kullanıcılar -nedense- HDR uygulamasını çok sevdiler. Adobe Photoshop bile programında “HDR” seçeneğini program ekranında kullanıcının gözüne sokacak bir yere konumlandırdı.
Kullanıcı tercihi olarak bu göze batmaya başlayınca “dinamik aralık” bir pazarlama metası haline geliverdi.
Dinamik aralığı açmaya çalışmak fikrinin hayata geçirilmesi için teknolojinin yani özellikle elektroniğin bu fikre yetişmesi gerekiyordu. Zaten uzun bir süredir basit devre elemanlarından tümleşik devre (Integrated Circuit- IC) tasarımına geçilmişti. Ancak aslı sıçrama VLSI (Very Large Scale Integration) tasarım yapılabilmeye başladığında oldu. İlk başlarda on binler gibi az sayıda elektronik devre elemanı tasarlanabiliyorken artık yüzbinler ya da milyonlar sayısında basit devre elemanları minicik bir alana yerleştirilebiliyordu.
Bu tasarımların kimyasal işlemlerle üretebilecek akıl almaz (tabii bizim) makinaların, aslında üretim sistemlerinin hızlı gelişmesi ile artık sınırların zorlanması geride kalmıştı. Böyle bir üretim sistemi tasarlayıp piyasaya süren en büyük firmaların başında Hollanda’da ASML Holding geliyor. Fikir vermesi açısından bir üretim sisteminin fiyatı 250 milyon Euro civarında. Ve devletin onayı olmadan satış, özellikle de Çin firmalarına yapamıyorlar. Yanlış bilmiyorsam dışarıdan müdahale hakları baki.
Dilimi tutamıyorum; bir etrafınızdaki gündeme bakın…
“Benim manevi mirasım ilim ve akıldır” Gazi Mustafa Kemal Atatürk…
Meta Backed Sensor tasarımı ile 20 stop dinamik aralık mümkün. Piksel büyüklüğünü ise 3.24um olarak vermişler. Yani bir 35 mm filmdeki grenden daha büyük 😊. Lafı yine filmin ne kadar harika olduğuna bağlamayı becerdim ama siz bana bakmayın. Erişemeyince ekşi diyoruz işte.
Sensörün özelliği 3 katmanlı (three layer) olması. Yani işlemci ve elektronik devreler sensörün bir katmanında yer alıyor. Bu da muazzam bir işçilik ve tasarım maliyet tasarrufu sağlayacak.
Meta denilince kimin olduğunu anlamışsınızdır. Şu Facebook, Whatsapp ve Instagram kime aitse onlara. Mark Zuckerberg’in yatacak yeri yok.
Bir ara verip soluklansalar da ucundan kıyısından yakalayabilsek.
Kaynaklar:
Festivalin her etkinliğinde tek te bahsetmenin güçlüğünü ve uzun olacağını takdir edersiniz. FEFSAD instagram sayfasında…
Kitap, hakikaten incelemeye değer bilgilerle donanmış. Görsel Kültür sürecinde ortaya çıkan çeşitli yaklaşımların yanında, temel…
Dünya öylece dururmuş, fotoğrafçı türlü türlü görürmüş. Her bakışta kendinden bir şeyler vardır, Hüseyin usta,…
Paris’le ilk buluşmam iş seyahati için Seul’a giderken oldu. O çağda direkt uçuş yoktu ve…
Dayanamadım kameramı çıkardım, yan gözle baktı, gördü. "Ben amatör bir fotoğrafçıyım, sizin bir fotoğrafınızı çekmek…
Fotoğraf, uzun bir süre boyunca gerçeğin yüzey üzerindeki görüntüsü olarak nitelendirilmiştir. Hatta net bir biçimde…
