İlhami Usta…

Bakırcı çarşılarında çıkan sesler hep aynıdır.“ Tık,tık,tık”. Tekdüze… Çekiç, hep aynı ritim ile vurur bakıra… Yaşamını şekillendirir gibi şekillendirir bakırı, bakırcı. Özenle, hatasız.

Samanpazarı, Ankara’da son kalan bakırcıların, kalaycıların semti. …………. Caminin alt sokağında, bakırcıların önünden geçerken; kimi yerde  bakır kazanlar, kimi yerde kalaycılar karşılar sizi…

Bir dükkan önünde de  cami alemleri karşınıza çıkar. Kendinizi, yüzyılın başındaymışsınız gibi hissedersiniz birden. Bakırın kendine özgü kokusuyla, rengarenk alevler çıkartan ocakları; eli yüzü is olmuş, güzel yüzlü çırakları, davetkar vitrinleri ile yüzyılın başına götürür sizi… Şimdiye kadar aklınıza hiç gelmemiştir;”nasıl, nerede, ne zaman yapıldığı”, dikkatinizi bile çekmemiştir belki. Biz hep, bu camilerin eskiden kaldığını düşünürüz çünkü.

Pirinç ve bakırdan, sanki tek parçaymış gibi pürüzsüz, özenerek yapılmış, boy boy ayrı ayrı, kişilikli   alemler… Kimi Kayseri’ye, kimi Muş’a, kimi Kilis’e, kimisi de yurt dışına gidecek alemler…

Dumandan kararmış vitrininden içeri baktığınızda; ince uzun boylu, asık suratlı Usta’nın, aynı ritimle, bakır levhaları bir terzi ustalığıyla yarattığını, diktiğini  görürsünüz. Hiç durmadan çekiçleyerek  şekillendirir bakırı ve kendini Usta… Her darbe biraz da kendini şekillendirmiştir. Ve her darbe, yılların deneyimini yansıtır bakıra.

Kapıyı yavaşça açıp, içeri süzüldüğümde, Usta, hafif  kafasını kaldırıp göz ucuyla sıkkın ve sert bir bakış attı… Ağzımda geveleyerek “fotoğraf çekebilir miyim?” demeye çalıştım. Kısa ve sert bir dille  “Çek”, dediğini hatırlıyorum. Korku ile karışık tedirginlik geldi arkasından. İçimden ilk geçen, kaçmakla kalmak arasındaki kararsızlık  oldu  sanırım. Cesaret edip kaldım. Kısa sürdü tedirginliğim. Ismarlanan sıcak bir çay ilişkimizi de ısıttı birden. Ve o asık suratlı usta gitti, yerine son derece güzel gülen, esprili başka bir usta geldi sanki.

Her Türk insanının ilk sorusu geldi hemen: ”Nerelisin ustam?”

Erzurumlu’ymuş aslen. Çok uzun yıllar önce Ankara’ya gelmiş. Çıraklıktan başlayan mesleği, kendi adına açtığı dükkanla devam etmiş. Ekonomik krizlerin batırdığı dükkanlardan biri de İlhami Usta’nınki olmuş. Şimdi, başkasının yanında çalışıyor. Dükkanın sahibi, İlhami Usta’nın dükkanı varken, Samanpazarı’nda çıraklık yaparmış. Kederle, “düşmez kalkmaz bir Allah var”, diyor. Dükkana girenler ilk önce,  aslında son derece esprili olan, İlhami Usta’yla konuşuyor. Dükkan sahibi de bu yüzden, İlhami Usta’yı biraz kıskanıyor. İlhami Usta da bundan için için bir haz duyuyor.

Isınan ilişkilerimiz, güzel fotoğraflar getirdi ardından. Bir hafta sonra, elimde  bir fotoğraf albümü ve 2 adet 20×30 çerçevelettiğim fotoğrafı ile tekrar girdim dükkandan içeri… Önce şaşırdı beni görünce. Beklemiyormuş bir daha beni. Çünkü, yıllardır fotoğrafını çeken gitmiş ve bir daha gelmemiş. Şaşkınlığı o yüzdenmiş. Şimdiye kadar, yalnız yurtdışında yaşayan bir kişi, A4 büyüklüğünde bir renkli çıktı yollamış. Başka da fotoğrafı olmamış bu yüzden… Bu da Usta’nın ilk günkü sert bakışını ve soğuk davranışını açıklıyor. “Söz verip kaçan fotoğrafçı sendromu” demeli bekli de…

Sohbete, bir hafta önce bıraktığımız yerden devam etmek için, yine en klasik soruyu soruyorum. “ Ne zamandan beri bu işi yapıyorsun ustam?” “Bilmem, kendimi bildim bileli bu işi yapıyorum. Herhalde 50 yılı aşkındır”, diyor. “Nerelere iş yapıyorsun?” diyorum. “Tüm Türkiye’ye ve İslam ülkelerine”, diyor. Birkaç ay önce Çeçenistan’a, 4 metre yüksekliğinde bir alem yapıp yollamış. “Övünmekte haklı”, diye düşünüyorum.

Rutin uğramalarımdan birinde, ocak başında yakaladım İlhami Usta’yı… Hazır ocağı yakmaya çalışırken biraz daha sohbet edelim diye arka arkaya sorular yöneltiyorum. “İlhami usta alem yapmanın dışında başka iş yaptın mı?” diye. Perküsyonist Burhan ÖÇAL’ın kullandığı perküsyon aletlerinin (vurmalı sazlar) hepsini yapmış meğerse. Çok ilginç geldi birden bire. Minare alemi ve vurmalı sazlar. Gerçektende hayat nereden nereye götürüyor insanı.

Özel bir lehim yöntemi kullanıyor. Şekillendirilen alem parçaları birleştirilmeden önce, tek tarafları, özel bir makasla -Dörtgen şeklinde kesen sülfile makası gibi- kenarlarından kesiliyor. Makas, parçanın kenarını, tarak uçları gibi bir alta bir üste olmak üzere, yaklaşık 3-4 mm’lik parçalar halinde  kesiyor. Karşılığı olan parça, kesilen parçaya yanak yanağa gelecek şekilde birleştirilip, çekiçle tek parça görünümü kazanana kadar dövülüyor. Daha sonra, bir fırça suya batırılıp bu bölüm 1-2 santim genişliğinde ıslatılıyor. Islatılan yere dökülen, toz halindeki lehim ısıtılıyor ve zaten dövülerek birleştirilmiş parçaların  ince bir şerit halinde yapışmasını da  sağlıyor.

Ocak başında, İlhami Usta daha bir farklı, daha bir zevkle çalışıyor. Yüzüne vuran ocağın kızıl ışığında, sanki daha bir gençleşiyor. Sanki ateş karşısında, daha bir büyüyor. İnanılmaz keyif aldığı her halinden belli oluyor. İşini sevmenin  keyfi bu olsa gerek… Burası, eserin ortaya çıktığı yer aynı zamanda.

Zanaatçının eseri, Emek doludur…Alın teri doludur… Sabır doludur… Yapan ustanın ince zevki yansır eserinde… Yılların deneyimi doludur… Deneyimlerin vurduğu her çekiç, bir nakış olur… Bazen bir minarenin tepesinde ışıl ışıl parlar… Bazen de Burhan ÖÇAL’ın elinde   doğu ile batı, geçmiş ile gelecek arasındaki müziğin sazı olur…