Belgesel fotoğrafta zaman zaman çarpıtma olabilmektedir, çünkü olaylar karşısında mükemmel biçimde nesnel ve dürüst olmak her zaman olanaklı görülmemektedir. Teknolojinin gelişmesiyle fotoğraf çekiminin sınırları ortadan kalkmıştır. Neredeyse her zaman fotoğraf çekmek mümkündür. Ancak dergilerdeki editoryal süreç her fotoğrafın yayınlanmasını engellemektedir. Bu bazen fotoğrafçı ile editör arasında gerginliğe neden olmaktadır. Bazen de fotoğraf ajanslarının çekilen fotoğraflarla ilgili işlem yapma ya da flaş kullanma yasakları olmaktadır. Diğer yandan fotoğrafların gazetelerde yer alıyor olması ve fotoğrafın gücünün anlaşılması, fotoğrafların manipülasyonu konusunda talebi de getirmiştir. İlk zamanlarda modellere poz verdirerek, uygun açı ile çekerek ya da zaman veya ışığı dikkate alarak fotoğrafın sonucu etkilenmeye çalışılmıştır. Örneğin Bernardo ilk fotoğraflarında bağışçıları etkilemek için evsiz çocuklara paçavra giydirirmiş. Bir FSA fotoğrafçısı bir sığır kafatasını daha güçlü fotoğraf oluşturması için hareket ettirmesi yüzünden çok eleştirilmiştir. Dorothea Lange’nın ise çektiği anne ve çocuklarıyla ilgili fotoğrafta manipülasyon yaptığı bilinir. Robert Capa ve W Eugene Smith de benzeri nedenlerle suçlanmışlardır (1,38).
Bazen de fotoğrafa alt yazı ile çok daha farklı anlamlar da yüklemek mümkündür. Bu özellikle sansasyonel haber peşinde ya da “rating” peşinde olan gazetelerde söz konusu olmuştur. Diğer ilginç bir gözlem ise sokak eylemlerinin sahada basın ya da televizyon ekiplerinin varlıkları ile daha da şiddetlenmesidir. İnsanlar artık fotoğraf ya da televizyon gibi medyanın insanları meşhur edebileceğini bilmektedirler. Bu nedenle her fırsatta bunu kullanmaktan çekinmemektedirler. Fotoğrafçı ya da editör haber yapmak istedikleri konuyu ne derece ön plana çıkarmak istiyorlarsa, o derece çekimlerini güçlü kılma arzu içerisinde olmaktadırlar. Bu bağlamda eylemler ve fotoğraflanan birey ya da nesne karşısında nesnel kalma ihtimalleri azalmaktadır. Fotoğrafı güzelleştirme ve netleştirme arzusu ağır bastıkça, gerçek olayları temsil etme ihtimali azalacaktır. Belgesel fotoğrafçılık bu iki uçlu durum arasında bulunmak durumundadır (1,52).
Belgesel fotoğrafçılığı ve foto muhabirliği
Belgesel fotoğrafçılık genellikle daha karmaşık bir hikaye çizgisine sahip uzun vadeli projelerle ilgilidir. Foto muhabirliği ise daha çok sıcak haber ile ilgilidir (1). Özcan Yurdalan bu konuya şöyle açıklık getirir: “Sokak fotoğrafçılığıyla haber fotoğrafçılığı karıştırılır. Sokak fotoğrafçısı ve haber fotoğrafçısı olayın tekil anına odaklanır. Olayı izlerken sürece odaklanır. Ele aldığı konuyu görünen yanlarıyla değil arka plan ve neden sonuç ilişkisiyle birlikte anlatmaya çalışır. Bir soruna dikkat çeker.” Televizyon gibi görsel medyanın gelişimi ile foto-röportajların yayınlandığı dergilerde gerileme olmuştur. 1960’larda ortaya çıkan gazete eklerinin daha çok seyircileri eğlendirmeye ve ürünlerinin tanıtımına önem vermesi nedeniyle foto-röportajlar iyice krize girmiştir. Fotoğrafçılar hazırladıkları sosyal, güncel ve politik olay ve sorunları topluma ulaştırmanın yeni yollarını aramak durumunda kalmıştır. Gelişen video teknolojisi kendilerine bu konuda yardımcı olmuştur (53). Günümüzde sosyal medya mecrası ise kişilere rahatlıkla öykülerini yayınlayabildikleri bir ortam olmuştur.
William Eggleston, Untitled from The Democratic Forest,1983-1986
Çağdaş Belgesel Fotoğraf
Altmışlı yılların ortalarından itibaren post-modern sanat anlayışından belgesel fotoğraf da etkilenmiştir. Diane Arbus (1923-1971)’un eksantrik ve marjinal bireylerle ilgili çektiği siyah beyaz fotoğrafları; Bernd (1931–2007) and Hilla Becher (1934–2015)’in sanayi mimarisinin ortadan kalkmasını belgelemesi; Garry Winogrand (1928–1984)’ın ve Lee Friedlander’in Amerikan’nin kültürel manzarası ile ilgili çalışmaları; Robert Adams’ın yeni topografiler çalışması; William Eggleston’un renkli belgesel fotoğrafları ve Nan Goldin’in deviant grup ve feminist çalışmalarını bu çerçevede ele almak mümkündür. Lewis Baltz, Frank Gohlke ve Stephen Shore’un çalışmaları da dikkate alınabilir (1, 17) Bu çerçevede Don McCullin, Steve McCurry, James Nachtwey (1,17), Sebastiao Salgado (54), Raghu Rai, Donna Ferrato ve Susan Meiselas’ı da unutmamak gerekir. Bunun haricinde daha genç belgesel fotoğrafçılar da günümüzde çalışmaları ile dikkat çekmektedir.
Dorothea Lange, Migrant Mother
W Eugene Smith
Bernd and Hilla Becher
Robert Adams, Frame for a tract house. Colorado Springs, from The New West
Sanat dünyasının belgesel fotoğrafı kabulü
1970’lerin sonlarından bu yana, dergi fotoğrafçılığın gerilemesi, bu amaca hizmet eden geleneksel forumların kaybolmasına neden olmuştur. Birçok belgesel fotoğrafçı şimdi sanat dünyasına ve galerilere yöneldi, eserlerini buralarda sergilemekte ve geçimlerini sağlamaktadırlar. Belgesel fotoğrafçılığı özel fotoğraf galerilerinde resim, heykel ve modern medyanın yanında yerini bulmuştur (1,55,56).
The Metropolitan Museum of Art. Daniel M. Roger Fenton (1819–1869). Erişim: https://www.metmuseum.org/toah/hd/rfen/hd_rfen.htm. Erişim tarihi: 22.05.2020.
Jonathan H. Mission Heliographique – The Patrimony of Paris in Photos. Erişim: http://www.terrastories.com/bearings/mission-heliographique-the-patrimony-of-paris-in-photos . Erişim tarihi: 22.05.2020.
The International Photography Hall of Fame and Museum. Timothy H.. Erişim: https://iphf.org/inductees/timothy-h-osullivan/ . Erişim tarihi: 22.05.2020.
Düzler G. Belçika’nın Kara Tarihi: Kral II. Leopold’un Kongo Katliamı. AFAM – Afrika Araştırmacıları Derneği. Erişim: https://afam.org.tr/belcikanin-kara-tarihi-kral-ikinci-leopoldun-kongo-katliami/ . Erişim tarihi: 22.05.2020.
Yaman H. Merhametli Bir Hekim . GazeteDuvar. Erişim: https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2019/09/22/merhametli-bir-hekim-dr-albert-schweitzer/ . Erişim tarihi:22.09.2019.
Yaman H. İkonik Bir Fotoröportaj- Köy Doktoru-. İFSAKBlog. Erişim: http://www.ifsakblog.org/ikonik-fotoroportaj-koy-doktoru/?fbclid=IwAR1sy0-IgzXJ2uONZIirybiXNClElwzJFfBlbCLm2jnt3xD3IjNfAvks9C8 . Erişim tarihi:06.11.2019.
Yaman H. Magnum Fotoğrafçısı W. Eugene Smith ve Ebe Maude Callen. Erişim: https://www.arthenos.com/magnum-fotografcisi-we-smith-ve-ebe-maude-callen/ . Erişim tarihi: 25.11.2019.
Tīfentāle A. The Family of Man: The Photography Exhibition that Everybody Loves to Hate. FK. Erişim: https://fkmagazine.lv/about-fk/ . Erişim tarihi: 22.05.2020.
Magnum Photos. Henri Cartier-Bresson. Erişim: https://www.magnumphotos.com/photographer/henri-cartier-bresson/ . Erişim tarihi: 22.05.2020.
Price D. Surveyors and surveyed: photography out and about. In: Photography: A Critical Introduction, 5th ed., ed. Wells L. Oxon: Routledge. 2015. Pp: 79-95.
Yaman H. Polio’nun Sonu: Salgado’nun Az Bilinen Fotoröportajı. Sanal Sergi. Erişim: https://www.sanalsergi.com/polionun-sonu-salgadonun-az-bilinen-fotoroportaji/ . Erişim tarihi: 13.01.2020
Temel Fotoğraf Atölyesi. Erişim: https://www.meraklisiicin.com/temel-fotograf-egitimi . Erişim tarihi: 22.05.2020 Hermes M. Allan Sekula. Frieze. Erişim: https://frieze.com/about . Erişim tarihi: 22.05.2020
Okunacaklar:
Yurdalan Ö. Belgesel Fotoğraf ve Fotoröportaj. İstanbul: Agora Kitaplığı. 2015.
Prof. Dr. Hakan Yaman
Prof. Dr. Hakan YAMAN, ANFAD (Antalya Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği), Sille Sanat Sarayı, IFSAK ve FIAP (FEDERATION INTERNATIONALE DE L’ART PHOTOGRAPHIQUE) üyesidir. AFIAP (Artist de FEDERATION INTERNATIONALE DE L’ART PHOTOGRAPHIQUE) ünvanına sahiptir. Işıkla Boyama Dünya Birliği’nin (LPWA-The Light Painting World Alliance) ilk Türkiye temsilcisidir. DepoPhotos kolektifinin üyesidir. Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Derneği Türkiye Şubesi (AICA-TR) üyesidir. Üyesi olduğu derneklerde karma sergilere katılmış, sunumlarda bulunmuştur. Science Citation Index-Expanded ve Scopus gibi uluslararası bilimsel veri tabanlarında taranan, bilimsel hakemli dergilerde yayınlanmış fotoğraf ve sanat ile ilgili yayınları mevcuttur. Fotoğraf dernekleri yayın organları yanı sıra Milliyet Gazetesi’nde blog yazarıdır. Ağırlıklı olarak Belgesel fotoğrafçılık ve Sokak Fotoğrafçılığı ile ilgilenmektedir. Hekim olması nedeniyle fotoğrafın tıbbi boyutu ile ilgili araştırmaları sürmektedir. Evli ve 1 çocuk babasıdır.
Belgesel fotoğrafçılık konusunu ele aldığınız bu yazı dizisi için öncelikle teşekkür ederiz. Bilgilendirici, ışık tutan bir dizi oluyor. Sanırım devamı da gelecek :)
Ben, bu tarz fotoğrafçılıkta çekilen fotoğrafın kurgusallığına çok takılmıyorum. Önemli olan istenen mesajın, doğru ve etkili bir biçimde verilmesi. Ama DOĞRU bir şekilde olması şartıyla. Manipülasyon da bunun içerisinde ayrı bir öge. Fotoğrafçı, her ne kadar tarafsızım dese de, o fotoğrafı bir amaç için çekiyor. Veya rastlantısal da olsa çekmiş olduğu fotoğrafı belirli bir amaç için yayınlıyor. Belgesel fotoğrafçılık, fotoğrafın tekniğinden, sanatsal değerinden önce durumsallığı ön plana çıkarıyor. İzleyicisinde ne kadar iz bıraktığı, o anı ne kadar içselleştirdiği daha öncelikli. Yıllar sonra bile izlendiğinde, çekildiği tarihi bize tekrar yaşatıyor, bizi o anlara bir yolculuğa çıkarıyor, düşünmeye ve empatiye zorluyor. Ben işte bu tarz fotoğrafları çok önemsiyorum ve izleyicisinde bu denli iz bırakan fotoğrafları çekebilmiş olan ustalara büyük saygı duyuyorum.
Emekleriniz için tekrar teşekkür ederim.
Selamlar, saygılar.
Hakan Bey öncelikle elinize emeğinize sağlık. Belgesel fotoğrafın, fotoğrafçılığın kabul gördüğünden günümüze belgeliyorsunuz. Keyifle okuyorum.
Sevgi ve saygılarımla
Teşekkür ederim bu olanğı bana sunduğunuz için.
Saygı ve Sevgilerimle, Hakan Yaman
Güçlü veri ve analizlerle belgesel fotoğrafçılıkta fotoğraf bilincini geliştiren bir makale okudum.
Lange’nın ise çektiği anne ve çocuklarıyla ilgili fotoğrafta manipülasyon yaptığını bilmiyordum.
Dağarcığımızda yanlış yer alan bazı bilgilerin değişmesini sağladınız.
Teşekkürler...
hocam, güzel değerlendirmeniz için teşekkür ederim. Lange'ın yapmış olduğu manipülasyon fotoğrafın esasını değiştirmemekle birlikte, kendi kişisel mükemmelliyetçiliği nedeniyle olduğunu söylemek mümkündür. kusur olarak gördüğü için annenin başparmağının üzerini örtme ihtiyacı duymuştur. bu konuyla ilgili ayrıntılı bir değerlendirmeyi fotoğrafları ile birlikte https://petapixel.com/2018/11/30/that-iconic-migrant-mother-photo-was-photoshopped/ adresinde incelenebilmektedir. selam ve sevgilerimle, hakan yaman
Yorumlar
Hakan bey merhaba,
Belgesel fotoğrafçılık konusunu ele aldığınız bu yazı dizisi için öncelikle teşekkür ederiz. Bilgilendirici, ışık tutan bir dizi oluyor. Sanırım devamı da gelecek :)
Ben, bu tarz fotoğrafçılıkta çekilen fotoğrafın kurgusallığına çok takılmıyorum. Önemli olan istenen mesajın, doğru ve etkili bir biçimde verilmesi. Ama DOĞRU bir şekilde olması şartıyla. Manipülasyon da bunun içerisinde ayrı bir öge. Fotoğrafçı, her ne kadar tarafsızım dese de, o fotoğrafı bir amaç için çekiyor. Veya rastlantısal da olsa çekmiş olduğu fotoğrafı belirli bir amaç için yayınlıyor. Belgesel fotoğrafçılık, fotoğrafın tekniğinden, sanatsal değerinden önce durumsallığı ön plana çıkarıyor. İzleyicisinde ne kadar iz bıraktığı, o anı ne kadar içselleştirdiği daha öncelikli. Yıllar sonra bile izlendiğinde, çekildiği tarihi bize tekrar yaşatıyor, bizi o anlara bir yolculuğa çıkarıyor, düşünmeye ve empatiye zorluyor. Ben işte bu tarz fotoğrafları çok önemsiyorum ve izleyicisinde bu denli iz bırakan fotoğrafları çekebilmiş olan ustalara büyük saygı duyuyorum.
Emekleriniz için tekrar teşekkür ederim.
Selamlar, saygılar.
Hakan Bey öncelikle elinize emeğinize sağlık. Belgesel fotoğrafın, fotoğrafçılığın kabul gördüğünden günümüze belgeliyorsunuz. Keyifle okuyorum.
Sevgi ve saygılarımla
Teşekkür ederim bu olanğı bana sunduğunuz için.
Saygı ve Sevgilerimle, Hakan Yaman
Güçlü veri ve analizlerle belgesel fotoğrafçılıkta fotoğraf bilincini geliştiren bir makale okudum.
Lange’nın ise çektiği anne ve çocuklarıyla ilgili fotoğrafta manipülasyon yaptığını bilmiyordum.
Dağarcığımızda yanlış yer alan bazı bilgilerin değişmesini sağladınız.
Teşekkürler...
hocam, güzel değerlendirmeniz için teşekkür ederim. Lange'ın yapmış olduğu manipülasyon fotoğrafın esasını değiştirmemekle birlikte, kendi kişisel mükemmelliyetçiliği nedeniyle olduğunu söylemek mümkündür. kusur olarak gördüğü için annenin başparmağının üzerini örtme ihtiyacı duymuştur. bu konuyla ilgili ayrıntılı bir değerlendirmeyi fotoğrafları ile birlikte https://petapixel.com/2018/11/30/that-iconic-migrant-mother-photo-was-photoshopped/ adresinde incelenebilmektedir. selam ve sevgilerimle, hakan yaman
Teşekkürler Hakan Hocam.