Fotoğrafta Anlamın İnşası – Fotoğrafta Anlam Bulmak

Fotoğraf tarihi belgesel ve sanatsal olarak iki ayrı düzlem üzerinde gelişim göstermiştir. Gisele Freund “Belgesel fotoğrafçıların görüntüyü kendi duyguları aracılığıyla çağımızın uğraşlarını dile getirmek için kullandıkları bir araç olarak gördüklerini, insani ve toplumsal sorunlar karşısında taşıdıkları sorumluluktan hareketle bu sorunlara angaje olarak hareket ettiklerini” söyler.

Belgesel fotoğrafçılar için temel hareket noktası taşıdıkları bu sorumluluk duygusudur. Görüntülerini yaşanan toplumsal olayların içerisinde üretirler. Bu noktada fotoğrafçı gerçek yaşam içinde bu sorunları en iyi anlatacak anı yakalamak için Bresson’un deyimiyle “Bir an avcısıdır”. Burgin, belgesel fotoğrafçıları anlam bulanlar olarak tanımlar. Dünyada yaşananlar belgesel fotoğrafçının çalışma alanı içerisindedir, yaşamı onun kötülük ve iyiliklerini, zorluklarını ve güzelliklerini yani tüm insani yaşamı gösterebilmek için fotoğraf makinesi ile birlikte bu yaşamın içinde olmak ve en anlamlı anları bu yaşantıların içerisinden bulup çıkarmak için çalışır. Kırım savaşını fotoğraflayan Fenton’dan Magnum’un kurucularından Bresson’a kadar belgesel fotoğrafçılar anlam bulan fotoğrafçılardır. Konuya ve çekim anına müdahale etmeden yaşanan anın gerçekliğini yansıtmaya çalışırlar. Anın, zamanın tanıklarına dönüşürler. İnsanlık dünyanın öbür ucunda yaşananları belgesel fotoğrafçıların bu çalışmaları sonucunda öğrenir. An bulan fotoğraflar toplumsal belleğin oluşturucularıdırlar.

Fotoğrafta anlam kurmak bağlamını kurgusal fotoğraf çerçevesinde düşünecek olursak burada fotoğrafçı fotoğrafını bir röprodüksiyon aracı olarak ortaya koymak istediği için bu tür çe­kime baştan karar verir. Yani üretim aşamasında bilinçli bir seçimdir söz ko­nusu olan. Fotoğrafçı böylesi bir seçimde de fotoğrafın her tür ontolojik özelliğinden sonuna kadar yararlanmayı bilir. Roland Barthes “Camera Lucida” da “Göze nasıl gö­rünürse görünsün, ne türden olursa olsun fotoğraf görünmez; gördüğümüz şey aslında o değildir.” ifadesiyle her fotoğrafın göndergesinden ayrılamayacağını mı dile getirmektedir bilinmez ama buna karşı “Ben yalnızca göndergeyi, arzulanan nesneyi, sevilen bedeni görüyordum. Bazı fotoğraflara bakarken kültürsüz ve ilkel bir insan olmak istiyordum” demektedir.

Böylesi bir yaklaşımda nesnel gerçekliğe bakarak yaptığımız her fotoğrafik çerçeveleme bir rast gelmişlik değil de belli bir niyetin sonucunda oluşan bir seçimdir. Çerçevenin dışında bırakılanlar bir teknik sorunun sonucu değildir. Bir yorumdur. Yani duygu ve düşünce birlikteliğinin sonucudur.

Realist tavır, toplumsal yaşamın içinden seçilen ve gerçek dünyada yaşanan konular, fotoğraflarda gerçek dünyadaki ilişkiler düzenine uygun biçimde betimlenmekte ve gerçekte var olan bir nesne ya da canlı varlık olarak tanınabilmektedir. Nesnel gerçekliği temel alan fotoğrafik gerçekçilik, doğal gelişmesi içinde yaşamın gerçek karmaşıklığını ve tam içeriğini algılayıp yeniden sunmaktır.

Fotoğraf sanat bağlamında sadece düşüncelerimizin, imgelerimizin ve duyguları­mızın özel bir yönü, yeni bir bileşimi olarak algılanmamalıdır. Bunun yanı sıra toplumsal bellek yaratılması, sonraki nesillere iletmede görsel bir kanıt olarak ve en önemlisi belge ve ifade aracı olarak çağının tanığı olan fotoğrafın bir kültür olgusu olduğunu atlamamalıyız.

Nilay İşlek