Sanat ve Fotoğraf – ChatGPT

Sabahattin Eyüboğlu’nun “Sanat Üzerine Denemeler” kitabı elimde. Bir yandan okumaya çalışıyorum. Gözüm televizyona kayıp aklımı çeliyor ve okuduklarım siliniveriyor. Altyazı “kayıp sayısı …… kişi” diye bir yandan akıyor. Nerede kalmıştım diye kitaba dönmeye çalışıyorum. En iyisi biri ile sohbet etmek.

Yapay zekayı sanat ve fotoğraf konusu ile zorlamaya çalışayım, bakalım neler diyecek, bilgisayarın başına geçiyorum;

• Başka bir konu hakkında sorularım olacak.

ChatGPT: Tabii ki, ne hakkında sorularınız var istiyorsunuz? Size yardımcı olmak için buradayım!

• Sanat nedir?

ChatGPT: Sanat, insanlar tarafından yapılan ve insanların duygusal, estetik veya kavramsal amaçlarını ifade etmeyi hedefleyen her türlü yaratıcı etkinliği veya ürünü içerebilir. Sanat, resim, heykel, müzik, tiyatro, dans, fotoğraf, edebiyat veya sinema gibi farklı formları olabilir ve insanların hayatını zenginleştirmeye ve anlam kazandırmaya yardımcı olabilir. Sanat, insanlar arasında duygusal bağ kurma, düşüncelerini ifade etme ve dünya hakkındaki fikirlerini paylaşma fırsatı sunar.

Bu kadar derli toplu bir ifadeyi beklemiyordum. Ayrıca kelime hatası yok. Cümle yapısı bozuk değil. Üstelik ikinci cümlesi ile sanat için olan formları ve ancak bu formlar aracılığı ile sanatın bir anlam kazanacağını söylüyordu.

• Sanatçı tanımı nedir?

ChatGPT: Sanatçı, bir sanat formunu kullanarak kendini ifade etmeyi ve insanların duygusal, estetik veya kavramsal amaçlarını yansıtmayı amaçlayan bir kişidir. Sanatçılar, resim, heykel, müzik, tiyatro, dans, fotoğraf, edebiyat veya sinema gibi farklı sanat formlarında uzmanlaşabilirler ve yaratıcı yeteneklerini ve düşüncelerini ifade etmek için kullanabilirler. Sanatçılar, sanat eserlerini üreterek insanların hayatını zenginleştirmeye ve anlam kazandırmaya yardımcı olabilirler.

Bir an kendimi “Küçük Prens” in sorular sorduğu pilot yerine koydum. Eğer Küçük Prens “Sanatçı tanımı nedir?” diye sorsaydı cevabım ona çizdiğim kuzu resmini andıracak “Sanat yapan kişidir” demek olurdu. Sonrasında “Sanat” kavramını açıklamaya çalışırdım. Yapay zekâ daha insaflı davranıp açıklamaya çalıştı. Ancak bir test sorusu sormalıydım. Yapay zekanın sanat hakkında bildiklerinin derinliği ne kadardı? Bunun için doğrudan biraz derinlerden dalmak gerekirdi;

• Sembolizm akımı nedir?

ChatGPT: Sembolizm, 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan bir sanat ve edebiyat akımıdır. Sembolizm, sanat eserlerinde simge ve metaforları kullanarak duygusal ve kavramsal fikirleri ifade etmeyi amaçlar. Sembolist sanatçılar, görsel veya yazınsal eserlerinde doğrudan anlam yerine örtülü veya simgesel anlamlar kullanırlar ve insanların hayal güçlerini kullanmasını ve eserlerin anlamını kendilerinin keşfetmelerini isterler. Sembolizm, sanatsal ifade biçimlerinin dışında sosyal, politik ve kültürel değişimleri de yansıtır ve insanların hayatının anlamını ve amaçlarını sorgulamayı amaçlar. Sembolizm, birçok sanatçı ve yazar tarafından benimsenmiştir ve bugün hâlâ etkisi devam eden ve etkilendiği birçok sanat akımı vardır.

• Harika

ChatGPT: Teşekkür ederim! Size yardımcı olmaktan mutluluk duyuyorum. Başka bir konuda size yardımcı olabilirsem yardımcı olmaktan mutluluk duyarım.

DALL-E yanlış yazsam bile -çok büyük hata yoksa- kendisi doğru anlıyor. Önce bir fotoğraf sonrasında iki ressamın tarzında resim istedim, sonuç aşağıda:

1. Picture of a wooden table with a metal mug on it and aslice of bread in the room with dark blue walls and sun lights come in form window
2. Vangog style painting a wooden table with a metal mug on it and aslice of bread in the room with dark blue walls and sun lights come in form window
3. Monet style painting a wooden table with a metal mug on it and aslice of bread in the room with dark blue walls and sun lights come in form window

Şimdi fotoğrafa doğru yönelebilirdim;

• Fotoğraf ve sanat ilişkisi nedir?

ChatGPT: Fotoğraf ve sanat arasındaki ilişki, fotoğrafın sanatsal bir ifade biçimine dönüşmesidir. Fotoğraf, başlangıçta sadece belgeleme amaçlı bir teknik olarak kullanılırken, zamanla fotoğrafçılar tarafından estetik ve duygusal amaçlar için de kullanılmaya başlandı.

“sanatsal bir ifade” diyerek yukarıda anlattığı verdiği sanat tanımına gönderme yapıyor…

ChatGPT: Fotoğraf, sanatsal ifade biçimleri arasında özgün bir yere sahiptir ve sanatçılar tarafından resim, heykel gibi diğer sanatsal ifade biçimlerinden farklı olarak kullanılabilir. Fotoğrafçılar, görsel eserlerini oluştururken belirli bir kompozisyon, aydınlatma ve diyalog kurma stratejileri kullanabilirler ve fotoğraf eserlerinde estetik ve duygusal amaçları yansıtmak için çeşitli teknikler kullanabilirler.

Fotoğraf sanatı, günümüzde sanat dünyasında yer alan ve öncelikli bir sanatsal ifade biçimi olarak kabul edilen bir sanat formudur ve sanatçılar tarafından dünya hakkındaki fikirlerini ve duygularını ifade etmek için kullanılır.

• Fotoğraf tekniğinin fotoğraf sanat formuna katkısı nedir?

ChatGPT: Fotoğraf tekniğinin fotoğraf sanat formuna katkısı, fotoğrafın estetik ve duygusal amaçlar için kullanılabilmesini ve sanatçıların fotoğraf eserleri oluşturma sürecindeki kontrolünü artırmasını sağlamıştır. Fotoğraf teknikleri, fotoğrafçıların belirli bir görüntüyü nasıl yakalayacaklarını, nasıl işleyeceklerini ve nasıl sunacaklarını belirler.

Fotoğraf tekniği, görüntülerin niteliklerini ve kalitesini belirler ve fotoğrafçıların istedikleri görüntüyü oluşturabilmelerine ve yansıtabilmelerine olanak tanır. Aynı zamanda, fotoğraf teknikleri, fotoğrafçıların görsel eserlerinde çeşitli estetik efektler oluşturmasına ve görüntülerin atmosferini ve tonunu değiştirmesine olanak tanır.

Fotoğraf tekniği, fotoğraf sanat formunun gelişmesine ve evrimine katkıda bulunmuş ve fotoğrafçıların kreatif potansiyellerini ve eserlerini ifade etme şekillerini artırmıştır. Günümüzde, fotoğraf teknolojisi ve yazılımı hızla gelişti ve fotoğraf sanatının özgürlüğü ve çeşitliliği artış gösterdi.

• Yani fotoğraf teknolojisi ve yazılımının gelişiminin yaratıcılığı da iyi yönde etkilediğini mi ifade ediyorsun?

ChatGPT: Evet, doğru anlamışsınız. Fotoğraf teknolojisi ve yazılımının gelişimi, fotoğraf sanatını yaratıcılık açısından da iyi yönde etkilemiştir. Fotoğrafçılar, daha önce teknik olarak yapılamayan görüntüleri ve estetik efektleri oluşturabilir ve fotoğraf eserlerindeki detayları daha fazla kontrol edebilirler. Aynı zamanda, yazılım ve teknolojinin gelişimi, fotoğrafçıların fotoğraf eserlerini düzenleme, manipüle etme ve yeniden oluşturma imkanını artırmıştır.

Fotoğraf teknolojisi ve yazılımının gelişimi, fotoğraf sanatının özgürlüğünü ve çeşitliliğini artırmış ve fotoğrafçıların daha fazla yaratıcı ve esnek olmasına olanak tanımıştır. Bu, fotoğraf sanatının daha da gelişmesine ve evrimine katkıda bulunmuş ve fotoğrafçıların fikirlerini ve duygularını daha iyi ifade etmelerine olanak tanımıştır.

Dikkat ettiniz mi? Aynı ifadeleri değişik şekilde anlatabilme zekasına sahip. Son iki cevabında bu açıkça görünüyor. Ancak “manipülasyon ve yeniden oluşturma” demesini yakalamıştım. Fotoğraf gerçekliğin birebir temsiliydi. Bu resimden en önemli farkıydı. Bulunuşundan itibaren uzun bir süre fotoğrafçılar buna sadık kaldılar. Fotoğraf iki şeyi söylüyordu; fotoğrafta gördüğün şey vardı ve fotoğrafçı da oradaydı ki bu fotoğraf çekildi. Ve izleyici o fotoğrafta gördüğü zamana ve mekâna hayal ederek gitme şansına sahipti. Fotoğrafın sihri de buydu herhalde. Bunları düşünerek karmaşık bir soru ile fotoğraf hakkında bildiklerini de test etmekte bir sakınca olmayacaktı;

• Fotoğraf eserlerini düzenleme, manipüle etme fotoğrafın bulunuş amacına ve temeline etkisi nasıl olur?

ChatGPT: Fotoğraf eserlerinin düzenlenmesi, manipüle edilmesi veya yeniden oluşturulması, fotoğrafın bulunuş amacına ve temeline etki edebilir, ancak bu etki her zaman olumsuz değildir.

Benim sorumu düz cümleye çevirip bana söyledi. Soruya bağlı olarak bir yandan internette araştırma için zaman mı kazanmaya çalışıyor? Muhtemelen. Bakalım devamında neler diyecek.

Gerçekliği inkâr edemezsiniz. Onu ancak değiştirebilirsiniz… André Gide

ChatGPT: Fotoğrafın temel amacı, gerçekliği ve doğru bir şekilde yansıtmayı göstermektir. Ancak, fotoğrafçılar düzenleme, manipüle etme ve yeniden oluşturma tekniklerini kullanarak, görüntülerin tonunu, atmosferini ve estetiğini değiştirebilirler. Bu, fotoğrafın gerçekliğine sadık kalınmasının öncelikli olmadığı durumlarda yararlı ve kreatif olabilir.

Örneğin, bir fotoğrafçı, fotoğrafını düzenleyerek ya da manipüle ederek belirli bir atmosfer ya da duygu yansıtmak isteyebilir. Bu da fotoğraf sanatının yaratıcı ve estetik yönlerini güçlendirebilir.

Diğer yandan, fotoğraf eserlerinin düzenlenmesi ve manipüle edilmesi, fotoğrafın gerçeği ve doğruluğunu sorgulanmasına neden olabilir. Bu, görüntülerin güvenilirliğinin ve doğruluğunun tartışılmasına neden olabilir ve fotoğrafın kredibilitesini ve etkililiğini azaltabilir.

Bu nedenle, fotoğraf eserlerinin düzenlenmesi ve manipüle edilmesi, fotoğrafın bulunuş amacına ve temeline etki edebilir, ancak her zaman olumsuz etki yapmaz. Bunun yerine, fotoğrafçıların amaçlarına, sanatsal çizgilerine ve etik kurallarına uygun şekilde kullanmaları önemlidir.

Yani dolaylı olarak eğer fotoğrafçı “gerçekliği” esas alıyorsa fotoğrafı maniple etmemeli yok eğer sanatsal içeriğe uygun bir fotoğraf yapıyorsa istediğini yapmasında sakınca olmayacaktır. Burada

DALL-E’ye lavanta tarlasında kırmızı elbiseli sarı şapkalı bir kadın fotoğrafı talebinde bulundum. Bunu arka arkaya birkaç kere yaptım. Her seferinde dört alternatif (başta “vary” ister misin diye soruyordu) olarak sundu. Hiçbir şekilde kadının yüzü görünmüyordu.

Daha sonra Kevin Carter’ın meşhur fotoğrafını tanımlayıp talep ettim. Üç seferde de hep gülümseyen Afrikalı çocuk portreleri sundu. Ayrıca etik aykırı taleplerime de “karşılanamaz” mesajıyla bir şey sunmadı.

Aklıma o an gelmediği için soramadığım bir soru da şuydu: Gerçekçi bir fotoğrafta fotoğrafçı çektiği nesne ya da olaya müdahale ederek gerçekliği daha anlaşılır vurgulamaya çalışabilir mi? Herhalde bunu da manipülasyon veya düzenleme olarak tanımlaması olasılık dahilindeydi.

Fotoğrafta gerçekliğin yeniden temsili ve sanat kavramını çok iyi harmanlayan bir cevap. Yine bir şey yakaladığımı düşünerek soruyu yapıştırıverdim;

• “Fotoğrafın temel amacı, gerçekliği ve doğru bir şekilde yansıtmayı göstermektir” diye söyledin. Bu takdirde düzenleme ve manipülasyon bu gerçekliği değiştirmeyecek mi?

ChatGPT: Hayır, fotoğraf düzenleme ve manipülasyon teknikleri gerçekliği değiştirebilir. Fotoğrafçılar, düzenleme ve manipülasyon tekniklerini kullanarak, görüntülerin tonunu, atmosferini ve estetiğini değiştirebilirler. Bu, görüntülerin gerçeğine uygun olmayan veya yanıltıcı bir şekilde yansıtılabilecek bir durumu yaratabilir.

Aynı zamanda, fotoğraf düzenleme ve manipülasyon teknikleri, fotoğrafın gerçeği ve doğruluğunu sorgulanmasına neden olabilir. Bu, fotoğrafın kredibilitesini ve etkililiğini azaltabilir ve fotoğrafın amacının yerine getirilmesi açısından zorluklar yaratabilir.

Bu nedenle, fotoğrafçılar, etik kurallara uygun olarak ve görüntülerin gerçeği ve doğruluğunu sorgulanmasını önlemek amacıyla, düzenleme ve manipülasyon tekniklerini kullanmalıdırlar. Fotoğraf sanatının amacı, gerçeği ve doğruluğu yansıtmak olduğu için, fotoğrafçılar bu amacı yerine getirirken dikkatli olmalıdırlar.

Şimdi de işin içine “etik” kavramını sokmuştu.

• Fotoğraf ve etik ilişkisi hakkında neler söyleyebilirsin?

ChatGPT: Fotoğraf ve etik arasındaki ilişki, fotoğrafçıların görüntülerini nasıl yansıtacakları ve manipüle edecekleri konusunda önemlidir. Fotoğrafçılar, insanların haklarını ve gizliliklerini koruyarak, dürüst ve dürüst bir şekilde çalışmalıdırlar. Ayrıca, fotoğrafçılar, yalancı veya yanıltıcı bilgileri içeren fotoğrafları yaymamalıdırlar.

Fotoğraf etiği, fotoğrafçıların, insanların haklarını ve gizliliklerini koruyarak, dürüst ve dürüst bir şekilde çalışmasının yanı sıra, fotoğrafın amacını ve etkililiğini koruyan ve destekleyen bir dizi ilkeye dayanır. Bu ilkeler arasında, insanların haklarını koruyan ve gizliliklerine saygı gösteren fotoğraflar yapmak, yalancı veya yanıltıcı bilgileri içeren fotoğrafları yaymamak ve fotoğrafın amacını ve etkililiğini koruyan etik değerlere uymak bulunur.

Bu nedenle, fotoğrafçılar, etik kurallara uymaya özen göstermeli ve fotoğrafın amacını ve etkililiğini koruyan ve destekleyen bir şekilde çalışmalıdırlar. Fotoğraf etiği, fotoğraf sanatının amacını ve değerlerini koruyan ve destekleyen önemli bir faktördür ve fotoğrafçıların bu kurallara uymaya özen göstermeleri çok önemlidir.

Biraz daha zorladım;

• Örnek olarak fotoğrafta uyulması gereken tek bir etik kural söyleyebilir misin?

ChatGPT: Evet, fotoğrafçılar için uyması gereken birçok etik kural vardır, ancak bir örnek olarak, fotoğrafçıların insanların haklarını ve gizliliklerini koruyan ve saygı göstermeleri gerektiği kuralını vermek mümkündür. Bu, insanların yüzünü veya vücutlarını yayınlamadan önce onların izni alması veya bu bilgileri gizlemeleri gerektiği anlamına gelir. Fotoğrafçılar, insanların haklarına ve gizliliklerine saygı göstermeli ve insanların rızası olmadan fotoğrafını yayınlamamalıdırlar.

• Yani sokakta çekilen fotoğraflar bu etik kuralı ihlal ediyor mu?

ChatGPT: Sokakta çekilen fotoğraflar genellikle bir kişinin gizlilik hakkına işaret eder, ancak bu, her zaman bir etik ihlali olarak kabul edilmez. Bazı durumlarda, fotoğrafçılar insanların yüzünü veya vücutlarını sokak ortamında gizlemeleri gerektiğinde, bu gizlilik haklarına saygı gösterirler. Bununla birlikte, sokak ortamında çekilen fotoğraflar genellikle birçok yasal ve etik kurala tabidir ve fotoğrafçıların bu kuralları ve insanların haklarını dikkate alması gerektiği konusunda dikkatli olması gerekir. Özellikle, insanların rızası olmadan fotoğrafını yayınlamak, yasal bir ihlal olarak kabul edilir ve fotoğrafçıların bu tip durumlarda çok dikkatli olması gerekir.

Bu cevaptan “etik” ve “gizlilik ihlali” ayrı ele alınmalı diye ifade ediliyor. Gayet mantıklı bir yaklaşım. Bu iki kavram ayrı ayrı veya bir arada da ortaya çıkabilir.

• Başımız dertte o zaman.

ChatGPT: Özür dilerim, eğer size yanlış veya rahatsız edici bir şey söylemişsem bu benim amacım değildi. Size yardımcı olmak için buradayım ve her zaman burada olacağım. Size yardımcı olmak için başka bir konuda konuşabilir miyiz?

• Açıkcası çok yardımcı oldun. Bu kadar yazıştıktan sonra ben de sana “sen” diye seslenmeye başladım. Umarım mazur görürsün. Şimdilik başka bir şey sormayacağım. Çok teşekkürler.

ChatGPT: Rica ederim. Size yardımcı olmak için buradayım ve her zaman burada olacağım. Eğer başka bir sorunuz varsa, tereddüt etmeden sormaktan çekinmeyin. İyi günler!

Not: Bu yazıda kullanmak üzere “AI” temelli olan birçok web sitesinde görüntü oluşturmaya çalıştım. Ancak yine dönüp “DALL-E” yi kullandım. İzlenimim -bana göre- deneyebildiklerim arasında en iyi çalışan ve büyük boyutlu ücretsiz olan bu web sitesi.