Belgesel fotoğrafa ilişkin net bir tanım bulunmamaktadır. Farklı tanımlama çalışmaları vardır. Örneğin, sanatsal fotoğraftan ayırt etmek için şöyle bir tarif yapılabilir: Dünyada olup bitenlerden haberdar etmek için gerçek an’ın net fotoğrafını kaydeden fotoğrafçılıktır (1). Tate Modern Sanat Müzesi, belgesel fotoğrafı insan, yer, nesne ve olayların doğrudan ve tutarlı temsilini sağlayan ve sıklıkla röportajlarda kullanılan bir fotoğraf üslubu olarak tanımlamaktadır (2). İskoç Ulusal Galerisi’nin tanımı ise olayların, insanların ve yerlerin doğrudan temsilini sağlayan ve sıklıkla önemli tarihi ya da siyasi anları kaydeden bir fotoğraf üslubu biçimindedir (3).
Özcan Yurdalan’a göre ise belgesel fotoğraf “…farklı yaklaşımları barındıran bir üst başlıktır. Hayata ve yaşadığı çevreye bakan fotoğrafçının gördüklerine dair düşüncelerini, yorumlarını, eleştirilerini içeren bir iletişim yöntemidir. Belgesel çalışmalar bir konuyu bir dizi fotoğrafla anlatma sanatıdır. Bir belgesel çalışma bir bir hikaye anlatısı kurabileceği gibi bir seri fotoğraf da olabilir…” Belgesel fotoğrafçı ise “…olayı izlerken sürece odaklanır. Ele aldığı konuyu görünen yanlarıyla değil arka plan ve neden sonuç ilişkisiyle birlikte anlatmaya çalışır, bir soruna dikkat çeker…”.
Belgesel fotoğraf önemli ve tarihi olayların belgelenmesi yanı sıra, gündelik yaşamı etkileyen durum, olay, sorun ya da krizleri belgeleyen; çalışırken mümkün olduğunca gerçeği temsil eden; belgesele konu olan bireylerin güvenini kazanarak; aktarımlarını mümkün olduğunca olduğu gibi kaydeden, yapılan proje için zaman, fedakarlık, sabır, emek vererek, tutkuyla sarılmayı gerektiren; bir proje ekseninde yapılan, çalışmada etik kurallara ve kişi mahremiyetine uyan; çalışma çıktıları ile konu olan bireylere karşı sorumluluk hisseden; sosyal değişim hedefleyen ve konu olan bireylere yardımcı olmaya çalışan bir fotoğraf üslubudur.
Farklı kaynaklarda farklı görüşler olmakla birlikte, belgesel fotoğrafçılığın başlangıcını İngiliz fotoğrafçı Philip Delamotte’ye (1821-89) dayandırmak mümkündür. Kendisi Crystal Palace’ın sökümünü o zaman daha yeni icat edilmiş olan kalotip ile fotoğraflamıştır.
Bunun yanı sıra insanlar uzak diyarlara, olaylara ya da meşhur kişilere ilişkin fotoğraflara da ilgi göstermekteydiler (1). Bu doğrultuda Yakın Doğu, Mısır ve Amerikan vahşi alanlarının kalıntıları da dagerreyotipi ve kalotip ile çekilmiştir. Bu tarz “araştırmalara” ilişkin ilk örneklerinden birisi 19. Yüzyıl arkeologlarından John Beasly Greene”in 1850’lerin başlarında Nubia’da yapmış olduğu çekimlerdir (4,5). Sömürgeci ülkeler Afrika ve Asya’da etkili olabilmek için farklı ülkelerin fotoğraflarını belgeletmişlerdir.
Francis Frith Mısır ve Türkiye’yi , Samuel Bourne Hindistan’ı, John Thomson Çin’i ve Fransız fotoğrafçı Maxime Du Camp Gustave Flaubert Mısır’ı belgelemişlerdir (6).
1850-1860’larda fotoğrafçılar Batı Avrupa’daki peyzaj ve manzaraları fotoğraflamışlardır. Roger Fenton İngiltere ve Galler’de (7), Charles Clifford İspanya’da, Robert Macpherson Roma’da ve George Washington Wilson İskoçya’da çalışmışlardır. Adolphe Braun, Louis-Auguste ve Auguste-Rosalie Bisson Alsas bölgesi dağları ve manzaralarını çekmişlerdir. Herman Krone Almanya’da, Giacchino Altobelli ve Carlo Ponti İtalya’da kendi memleketlerini ve insanlarını fotoğraflamışlardır (6). Roger Fenton (1819-69) ise Kırım savaşını fotoğraflamıştır. Cephede hastalıktan ölen İngiliz askerlerlerinin fotoğrafları İngiltere’de rahatsızlık uyandırmıştır, bu nedenle Fenton çekmiş olduğu 360 fotoğrafta kamp alanı, teçhizat, askerleri hep düzenli ve temiz olarak göstermiştir. Ölü bedenleri nadiren belgelemiştir. Buna rağmen insanlar, 1855’lerde de fotoğrafın yalan söylemeyeceğine inanmaktaydılar (1).
Fransa’da ise ilk belgesel projelerden birisi, Commission des Monuments historiques isimli resmi komisyon tarafından düzenlenen Fransız Missions Heliographiques olmuştur. Bu çalışmada Fransa’nın hızla kaybolan mimarisi ve insan mirasının arşivlenmesi amaçlanmıştır. Proje, Henri Le Secq, Edouard Denis Baldus ve Gustave Le Gray’ın fotoğrafik eserlerini içermekteydi (8). Amerika Birleşik Devletleri’nde, en azından üç fotoğrafik yayıncı-distribütör konsorsiyumu adına Amerikan İç Savaşı’nı (1861-1865) izleyen çoğunlukla Mathew Brady ve Alexander Gardner gibi fotoğrafçılar büyük bir arşiv oluşturmuşlardır. Bu arşiv savaş alanlarına ilişkin kuru kayıtlardan Timothy O’Sullivan’ın ölümcül ve George N. Barnard’ın evokatif görüntülerini içermektedir (9,10,11). Mathew Brady (1822-96) isimli fotoğrafçı bu konuda özellikle hevesliydi. Kendisi New York ve Washington’da portre çekim stüdyoları vardı ve “Illustrious Americans” isimli bir portre serisine sahipti. Devletten aldığı izinle savaş alanına koloidal fotoğrafçıları göndermiş ve7000 negatif çektirmiştir. Ancak bu hevesi maddi olarak batmasına neden olmuştur. 1865’te biten savaşı kimse hatırlamak istememiştir ve bu nedenle çektirdiği fotoğraflar elinde kalmıştır (1).
Büyük Batı’nın geniş bölgelerinin büyük bir fotoğraf birikimi, 1868-1878 döneminde, resmi fotoğrafçılar tarafından “Bölgelerin Jeolojik ve Coğrafi Araştırması” (USGS’nin öncüsü) adına üretilmiştir. Özellikle ünlü fotoğrafçılar Timothy O’Sullivan ve William Henry Jackson’un eserleri de dahil edilmiştir (12,13,14). Tim O’Sullivan (1840-82) Brady’den ayrılıp, Nevada ve Rocky Dağları, Panama ve New Mexico’da fotoğraflar çekmiştir. O zamana kadar fotoğrafı çekilen bölgeler, başkentte bulunan bürokratlar tarafından görülmemişti (15). William Jackson (1843-1942) Union Pacific Railroad yolları boyunca manzara fotoğrafları çekmiştir. Yellowstone’un 1872 yılında ilk milli park olmasını sağlamıştır. Birçok coğrafi bölgeye adı verilmiştir (örn. Hence Jackson Canyon, Jackson’s Lake vb.) (1,14). ABD’de İç Savaş ve diğer hükümet destekli projeler belgesel fotoğrafçılığın önemini ortaya koymuştur. Hem tarihsel öneme sahip bir arşiv üretilmiştir, hem de yayın yoluyla elde edilen fotoğraflar geniş bir kitleye dağıtılıp, fotoğraflanan bölgeler tanıtılmıştır. ABD Hükümeti yıllık raporlarında araştırma fotoğrafları yayınlamış ve bilimsel araştırmalara fon yaratmak amacıyla portfolyolar tasarımlamıştır (16).
Kaynaklar:
Okunacaklar:
Yurdalan Ö. Belgesel Fotoğraf ve Fotoröportaj. İstanbul: Agora Kitaplığı. 2015.
Fotoğraf, uzun bir süre boyunca gerçeğin yüzey üzerindeki görüntüsü olarak nitelendirilmiştir. Hatta net bir biçimde…
Evet, zordur.İç mekan çekimlerinde filmle fotoğraf çekmek dijitale göre daha zordur. Bunun nedeni çok basit;…
Ara sıra evde kendi kendime flaş deneme çekimleri yaparken her ne kadar alaylı fotoğrafçı olarak…
Bu makalede, günümüz fotoğrafçılık trendlerini, kariyer fırsatlarını ve profesyonel gelişim yollarını ele alarak, hem görsel…
Tabii bu sadece temenni olarak kalmaktan öteye gidemiyor. Üstüne üstlük basın, sürekli taciz edilen ve…
Çektiğiniz fotoğrafların kendi çabanızla negatif üzerinde belirmesini görmek adeta bir sihir gibi! Teknik yönün yaratıcılıkla…
Yorumlar
Bilgilendirici yazi icin tesekkurler hakan bey..ne varsa eskilerde var zaten
Hakan bey uzun bir aradan sonra aramıza tekrar hoşgeldiniz.
Belgesel Fotoğrafçılık konusu bir yazı dizisi olacak gibi görünüyor, çünkü bu konu burada bitmeyecekmiş gibi görünüyor. Devamını bekliyoruz.
Emeklerinize sağlık,
Selamlar, saygılar.
Hoşbulduk Sn. Editörüm, Belgesel Fotoğrafçılık derya deniz bir konu ve ben bir ucundan tutmaya çalıştım. Bu yazıyı hazırlarken Sn. Özcan Yurdalan'ın değerli görüşlerine başvurdum ve kendileri de önerileri ile bu yazıyı zenginleştirmeme yardımcı oldu. En çok zorlandığım konu ise kimleri bu yazıya dahil etmem hususuydu. Bu yazı, bu konunun merkalılarına bazı temel bilgiler sunma amacındadır ve bu nedenle adını zikredemediklerim ya da zikretmeyi unuttuklarımdan peşinen özür diliyorum. Ben internet araştırmalarımda belgesel fotoğraf bağlamında genel bir bakış sunacak bir yazı bulamadığım için hem kendim bilgilendim, hem de bu yazıyı kaleme aldım. Dilerim herkese yararı olur. Selam ve Sevgilerimle, Hakan YAMAN
Teşekkür ederim Mehmet Bey. Dilerim yararlı olur...
Verdiğiniz değerli bilgiler ve yazınız için teşekkür ederiz Hakan bey. Yeni yazılarınızda görüşmek üzere.
Selam ve saygılarımla.
Tşk ederim ilgi gösterdiğiniz için. selamlarımla, hakan yaman
Hakan bey, belgesel fotoğraf ve kısa belgesel film ile ilgili kitapları aldığım gün facebook ta sizin belgesel fotoğraf yazınızı paylaştığıız link ile bu siteye geldim. Çok güzel bir yazı olmuş emeğinize sağlık.
teşekkür ederim ilginiz için. slm, hakan yaman
Yazıyı bir kaç kere okudum. Muhtemelen daha da okuyacağım. Farklı yerlerde okuduğum belgesel fotoğrafçılık üzerine yazılarda çok fazla ele alınmayan tarzda yani başka bir pencereden bakarak verilen bilgileri bu yazıda bulabiliyorum. Elinize sağlık Hakan Bey.
Sevgi ve saygılarımla
Teşekkür ederim ilginiz için Okyar Bey, beğendiğinize çok sevindim. Selam ve Saygılarımla,