Foto-Grafın Pirleri – İbrahim Zaman

Yaşadığımız coğrafyada, güzel Anadolu topraklarında geleneksel yaşamın herhangi bir alanında belli bir konuda ustalık mertebesine erişebilmek için son derece meşakkatli bir süreçten geçmekten başka seçenek yoktu. Bir işin-mesleğin hakkını teslim edebilmek ya da eksiksiz yapabilmek için insanın senelerini vermesi, gece-gündüz çalışıp ter dökmesi, yığınla sıkıntıya göğüs germesi bir bakıma zorunluydu. Ustalık mertebesinin hak edilebilmesi için ise edep erkân, yol yordam öğrenmesi beklenirdi. Mesleği bütün inceliklerini kavrayıp ustalıkla icra edebilmek hususunda gereken bilgi, beceri ve deneyimin üzerine, daha ziyade toplumsal (sosyal) alana ilişkin olan edep erkân ve yol yordam birikimi ilave edilebildiği zaman ancak gereken itibar kazanılırdı. Bu yapılabilmişse, o insan, toplum nezdinde saygın bir usta olarak yerini alırdı.

Daha önemlisi, ’ustaların ustası’ ifadesiyle anılan bir mertebe vardır ki, oraya erişebilmek için ‘bilge’ insan olmak icap ederdi. O noktada artık edep erkân öğreten, yol yordam gösteren bilge bir kişilik söz konusudur. Bu denli önemli bir konuma erişmiş bilge kişilik olmak hakikaten çok ender bir durumdur. Şimdilerde ‘kanaat önderi’ olarak ifade edilen, hatırı sayılır ve sözü dinlenir ‘aksakal’ insan konumuna geçmiş zamanda hak ederek gelen ustaların ustası kimseler ‘pîr’ olarak anılırdı. Bir iş-meslek ya da sosyal yaşamın düzenlenmesine ilişkin sorumluluk konusunda ‘pîr’ olarak anılan insan sayısı bir elin parmakları kadar azdır.

Ustaların ustası İbrahim Zaman kuşku yok ki bir aksakal, bir bilge’dir. Dahası, edep erkân öğreten, yol yordam gösteren bir pîr olduğu da su götürmez. Foto-graf alanında ustaların ustası olmasından gayrı, hakiki bir ‘aksakal’ oluşu nedeniyle de pek çok usta foto-grafçı tarafından ‘Işığın Pîri’ olarak gösterilir.

Kanaatimizce hem geleneksel foto-grafi düzlemindeki tartışılmaz ustalığı nedeniyle, hem geleneksel Anadolu kültürü bağlamındaki bilge kişiliği nedeniyle bir pîr’dir, ustaların ustası İbrahim Zaman. Mesleğin geleneksel motifleri dikkate alındığında bir üstad-ı âzam olduğu ve saygılı, sevecen, zarif kişiliği, deneyimi, birikimi ve bilge kişiliği dikkate alındığında kelimenin tam anlamıyla pîr olduğu söylenebilir.

Nihayet pandemi günlerinde (Mayıs 2020) hal hatır sormak üzere yaptığımız bir telefon görüşmesinin ardından başka bir kitap daha yolladılar. O da çok kıymetli bir doküman olan “Eczacıbaşı Sanatçılar Dizi” si (Zaman ustanın yer aldığı kitap/albüm) idi.

Bu vesileyle, “ZAMAN’LA 55 YIL” isimli albümde yer alan, Gültekin Çizgen ustanın kaleme aldığı metinden birkaç cümle paylaşmak isteriz:

…Çünkü ürünler, üretenin ekonomik, sosyal, kültürel yapısıyla sıkı sıkıya bağlantılıdır. Eğer bu bağlamda İbrahim Zaman’ın fotoğraflarına eğilirsek son derece içten, sağlam bir ürün yelpazesi ortaya çıkar. O, akan zaman içinde tüm zamanların bir fotoğrafçısı olma yolunda yorulmadan yürüyor. …

Aynı albümde yer alan, İbrahim Zaman ustanın kaleme aldığı sunuş metninden birkaç satır paylaşalım: “…Bizim konumuz fotoğraf. Doğrudan fotoğraf tepeleyerek, onun canına okuyarak, bozarak yenilik, başkalık, sanat diye yapılan uygulamalar hiç şık olmuyor. …, fotoğraf ışıkla yazma fiilidir …”

Eczacıbaşı Fotoğraf Sanatçıları Dizisi’nin İbrahim Zaman’a ayrılan cildinde değerli üstad Merih Akoğul tarafından kaleme alınmış bir sunuş metni ve ustayla yaptığı röportaj yer alıyor. Pandemi günlerinde sosyal medya üzerinden yaptığı harika sohbetleri keyifle izlediğimiz Sayın Akoğul’un yazdığı metinden birkaç satır paylaşalım: “…İbrahim Zaman ışığın peşinden gidiyor, ışık ona hangi rotayı çizerse yolu da bu güzergâh oluyor. … Fotoğrafçılığın bir usta-çırak ilişkisi olduğuna, çıraklık yaptığı o günlerden bu yana inanıyor İbrahim Zaman. … Henüz 12 yaşında Foto Lale’de ustası Mustafa Elele’nin yanında çıraklık yaparken babasının iki komşusu yolunu keserek ‘Şükrü, sen cahil misin, suret yapmak günah, bu çocuğu fotoğrafçıya vermişsin, onu da yakacaksın, sen de yanacaksın. Bu çocuk insan resmi yapıyor, öbür dünyada onlara can verecek.’ diyerek uyarıda bile bulunmuşlardır. Yaşamının ilerleyen kesimlerinde bu uyarıların farklı coğrafyalarda da sürdüğüne tanık olmuştur İbrahim Zaman. …82 yaşında bir usta gibi değil, adeta bir çırak gibi, her gün yeni şeyler öğrenerek geçirmektedir günlerini.”

Ustaların ustası mertebesine erişmiş aksakal, pîr konumundaki değerli büyüklerimizi, üstadları, hiç olmazsa birkaç satırla anlatıp tarihe not düşmek, yâd etmek son derece önemlidir, vefa gereğidir.

Sağlıklı uzun ömür diliyoruz Işığın Pîri İbrahim Zaman ustaya.

Tekin ERTUĞ