Sunny 16 kuralı nedir, nerede kullanılır?

Bir süredir filmli fotoğrafçılığa merak sardığımı biliyorsunuz. Eskiler bilirler, filmli kameraların kullanıldığı dönemlerde, ışık ölçer taşımak zorunda kalmadan doğru pozlamayı doğru bir şekilde değerlendirebilmek son derece önemliydi. Filmli fotoğrafçılık tekniklerini araştırırken tesadüfen çok zengin içerikli bir kaynağa rastladım. Bu kaynak bir süre önce Finlandiya’ya yerleşip, Finlandiya vatandaşlığına kabul edilmiş fotoğrafçı Nural İdrisoğlu’nun YouTube kanalıydı. Sunny 16 kuralını ilk kez Nural hanımdan öğrendiğimde ufkum açıldı. Şimdi bana “Fotoğraf ekipmanları ve tekniğiyle ilgili bu kadar yazın var, bunu bilmiyor muydun?” diyecekseniz haklısınız bilmiyordum.

Artık dijital kameralarımızda son derece gelişmiş ışık ölçerler ve histogramlar olduğuna göre, Sunny 16 kuralının geçmiş bir dönemin kalıntısı olarak görmezden gelinmesi gayet normaldir. Ancak üzerinde ışıkölçer ve histogram gibi pozlamayı ayarlayabilecek bir yardımcınız yoksa dengeli bir pozlama hesabı yapmak için basit ve doğruluğu kabul görmüş bir formül bilmek zaman kazandırır ve çok faydalı olur ve benim gibi film fotoğrafçılığını denemek istiyorsanız, bu mutlaka bilmeniz gereken bir kural haline dönüşüverir.

Sunny 16 Kuralı Nedir?

Güneşli 16 Kuralı, açık ve güneşli bir günde ƒ/16 diyafram açıklığı ve ISO’nuz ile aynı olan bir enstantane hızıyla iyi bir pozlama çekimi elde etmeniz için size rehberlik eder. Bu kurala göre filminiz 100 ASA ise (yani ISO’nuz 100) olarak ayarlandıysa enstantane hızınız 1/100 saniye olmalıdır. ISO değerini 400 olarak değiştirince, enstantane hızınızı 1/400 saniye olarak ayarlamalısınız.

Diyafram = ƒ/16; ISO = 100; Deklanşör hızı = 1/100 saniye

Sunny 16 Kuralı’na neden ihtiyaç var?

Güneşli 16 Kuralı’nın film fotoğrafçıları için neden bu kadar yararlı olduğunu anlamak kolaydır: o zamanlar kameraların entegre ölçüm sistemleri yoktu ve ISO eşittir film hızıydı; kameranıza 200 ASA’lık film taktığınızda, bu sizin ISO’nuzdu ve iyi bir pozlama elde etmek için iki değişkeniniz kalıyordu; deklanşör hızı ve diyafram. Bu kural ışık ölçerleri olan ve ISO’nun ayarlanabildiği dijital kameralarda da hala yararlıdır.

1. Manuel moddayken pozlamanızı hızlı bir şekilde ayarlayabilirsiniz.
2. Işık ölçerinizin ne kadar doğru olduğundan emin değilseniz, size iyi bir temel pozlama verir.
3. Eğer film fotoğrafçılığını denemek istiyorsanız, pozlamanızı ayarlamanın kolay bir yolunu bilirsiniz.
4. Kamera ışık ölçerleri, bazı durumlarda yanlış sonuçlar üretebilen ortam ışığını değil, yansıyan ışığı ölçer. Sunny 16 Kuralı ise yansıyan ışıkta değil ortam ışığında çalışır ve size daha doğru bir pozlama ayarı sunar.

4. maddeyi biraz daha açmak gerekirse, kamera ışık ölçerleri eski zamandakinden çok daha doğru olsa da, bir sahnedeki çok parlak veya çok karanlık nesneler tarafından hata yapabilirler. Örneğin, içinde parlak beyaz bir gelinliğin olduğu bir görüntüye kasıtlı olarak aşırı pozlama telafisi uygulamanız gerekebilir, çünkü kameranızın ölçeri gelinliği doğru pozlanması için öyle (hatalı) karar vermiş olabilir. Ya da belki siyah bir köpeği veya kediyi fotoğraflıyorsunuzdur ve ışık ölçerin pozlama ayarı onu gri gösteriyordur. Bu durumda, ışık ölçerinize göre kasıtlı olarak düşük pozlama telafisi uygulamanız gerekir. Sunny 16 Kuralı, doğru yaptığınıza dair size gerçeklik kontrolü de sağlar.

ƒ/16’dan farklı bir diyafram kullanmak istersem ne olur?

ƒ/16 gibi oldukça kısık bir diyafram çok geniş bir alan derinliği yaratır. Sahnenizin çoğu odakta olacaktır. Daha dar bir odak düzlemiyle daha sığ bir alan derinliği istiyorsanız, daha açık bir diyafram (küçük ƒ değeri) kullanırsınız. Sunny 16 Kuralı göz önüne alındığında, bunu diğer diyaframlara nasıl uyarlarsınız? Pozlama üçgenini kullanarak. Diyaframı ƒ/16 yerine kaç durak değiştirdiğinize göre deklanşör hızını veya ISO değişkenlerini buna uygun ayarlarsınız.

Örneğin, diyaframınızı 1 durak açarak ƒ/11’e getirdiğinizde, ISO veya deklanşör hızını bir durak hızlandırarak Sunny 16 Kuralı’nın dengesini koruyabilirsiniz. Böyle bir durumda, ya ISO’yu 200’e veya deklanşör hızının 1/200 saniyeye değiştirilmesi gerekir.

Diyaframı 2 durak, yani ƒ/8’e açarsanız, ISO veya deklanşör hızını 2 durak hızlandırmanız gerekir. Bunu her ikisini de 1’er durak olarak değiştirebileceğiniz gibi yalnızca herhangi bir tanesini 2 durak değiştirerek de yapabilirsiniz. Örneğin, deklanşör hızını 2 durak değiştirerek 1/400 saniye yapmayı seçebilirsiniz.

ISO 100’ü koruduğunuzu varsayarak, aşağıdaki tablo güneşli havalarda enstantane hızınızı diyaframınıza göre ayarlamanıza yardımcı olacak pratik ve hızlı bir kılavuz sunuyor.

Eğer çekiminizi ƒ/5.6 (-3 durak) diyafram açıklığıyla yapmayı tercih ediyorsanız, güneşli bir günde 1/400 (+2 durak) saniyelik enstantane hızı ve ISO 200’ün (+1 durak) size iyi bir pozlama sağlayacağını unutmayın. İşte örnek:

Ya hava güneşli değilse?

Gökyüzü elbette, her zaman parlak mavi ve güneşli olmaz. Hava bu fotoğrafik kurala uymuyorsa ve yoğun bulutlu bir gökyüzünüz varsa ne yaparsınız? Kuralı yeniden yazarsınız!

Diyaframı hava durumuna göre ayarlarsınız ancak kuralın ISO ve enstantane hızı öğesini tersine korursunuz. Bu, ISO 100 ve 1/100 saniye enstantane hız kuralına sadık kalmanız anlamına gelir. Veya ISO 200 ve 1/200 saniye enstantane hızına.

Yazımdaki fotoğrafları dün açık ve bol güneşli bir günde Olympus OM-D E-M! MII dijital kameramı ve  M.Zuiko Digital ED 12-40mm F2.8 Pro lensimi kullanarak dijital kameramla çektim. Yukarıdaki sahnede gölgeler çok net ve belirgindi. Sunny 16 kuralına göre Diyafram ƒ/16, ISO’yu 100 ve enstantaneyi 1/100 saniye ayarlamam gerekiyordu. Ancak ben arka planın biraz daha bulanık çıkması için diyaframı ƒ/5.6 yani (- 3 durak) seçmek istedim. Böylece ISO’yu 200 (+1 durak) ve enstantaneyi 1/400 saniye (+2 durak) ayarladım: sonucu yukarıda görüyorsunuz.

Hava koşullarını nasıl değerlendireceğinizi net anladıysanız, gölgelere bakarsınız ve bunları diyafram açıklığına karar vermenize yardımcı olması için kullanırsınız.

Gölgelere bakmaya göre bir örnek

Pozlamanızı seçmek için hava koşullarını kullanmak biraz yanlış ve kaba olabilir. Sonuçta, parlak güneşli bir gün olabilir, ancak gökyüzünde oldukça fazla bulut olabilir. Böyle durumlarda, uygun bir pozlama belirlemenize yardımcı olması için sahnenizdeki gölgelere bakın.

Yandaki fotoğrafı çekerken güneş yine tepede ve hava çok açıktı. Ancak her iki tarafı da ağaçlarla kaplı yoldaki gölgeler bana varsayılan diyafram olarak ƒ/11 (- 1 durak) seçmemi söylüyordu.

Gölgelerin “yumuşak” ve “çok belirgin” olması konusunda net karar veremedim, çok belirgine yakın olduğunu düşündüğümden ISO’nun 100 kalmasına ve 1/100 olması gereken enstantaneye +1 durak eklemek yerine 1^1/3 durak ekleyip 1/250 saniye seçtim; çok da yanılmamışım sanki.

Sunny 16 Kuralını gerçek hayatta kullanmak

Unutmayın ki, ölçüm yaptığınız ışık koşulları birçok farklı faktörün sonucudur. Güneş ışığı, bulut, bitki örtüsü, binaların gölgelerinin etkileri vardır. Parlak güneş ışığında çekim yapıyor olabilirsiniz, ancak sahnede çok fazla bitki örtüsü varsa bunlar derin, koyu gölgeler oluşturabilir. Bu da sahneyi daha karanlık hale getirecektir, bu durumda yetersiz pozlamayı önlemek için daha büyük bir diyafram başlangıç değeri iyi bir fikir olacaktır. Tam doğrusunun ne olduğunu belirleyecek yegane şey hislerinize güvenmenizdir.

Örnek

Havanın sıcaklığından ve günün yorgunluğundan sokak arasında gölgede bulduğum bir kafede soluklanmak ve bir kahve içmek için oturdum. Biraz sonra, birkaç dakika önce iki sokak ötede fotoğraflarını çektiğim bir sokak müzisyeni benim oturduğum kafenin önüne geldi ve sanatını orada icra etmeye koyuldu. Az önceki çekimlerden bir yüz aşinalığımız olmuştu kendisiyle. Beni uzaktan fark edince oturduğum masanın önüne kadar geldi. Önümüzdeki yüksek binadan dolayı bulunduğumuz ortam koyu gölgedeydi ve gölgeler neredeyse fark edilmiyordu. Sunny 16 kuralının bana söylediği şey, varsayılan diyaframın ƒ/8 (-2 durak) olması gereğiydi. Az önceki çekimimden diyaframım ƒ/5.6 (-3 durak) ve ISO 100’de (0 durak) kalmıştı. Bu yorgunlukla fazla hesap yapmadan enstantaneyi 1/400 (+2 durak) saniyeye ayarlamamın yeterli olduğuna karar verdim ve aşağıdaki fotoğrafı çektim.

Özetlemek gerekirse

Günümüzün kameralarının ışık ölçerlerinin doğruluğu, eski kuralları bilmenize gerek olmadığını düşünmenize neden olacaktır. Madem bir dijital kamera kullanıyorsanız, Sunny 16 kuralını bilmeye gerek var mı? Bunu duymak istiyorsanız Hayır, Sunny 16 Kuralı’nı bilmenize gerek yok. Ancak kamera ayarlarınızı seçmek ve doğru pozlama elde etmek için hızlı ve kolay bir araca sahip olmanın nesi kötü? Üstelik hatırlanması da zor bir şey değilken! Benimkisi meraktan işte, deneysel fotoğrafçılık diyelim. Hem sahadayken birazcık hesaplama yapıp beynimi çalıştırması kötü mü diyerek konuyu burada kapatalım.

Hem kim bilir? Bu gibi yöntemleri bilmek ve uygulamak bizi, hazır ayarlarla deklanşöre basan fotoğraf çeken biri kalabalığından çıkarıp, fotoğrafçı otoyolunda buluşturabilir, fena mı?