Diyafram Nedir? Fotoğrafta Diyafram Ayarları

6
Arthenos | Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir
Share Button

Diyafram nedir?

Objektiflerin önüne monte edilmiş, fotoğrafını çekeceğiniz objeden yansıyan ışınların, aynanın veya algılayıcının üzerine ne yoğunlukta düşeceğini belirleyen açılıp kapanabilen mekanizmaya “Diyafram” denir. Bu tanım “Diyafram nedir?” sorusuna verilebilecek en basit yanıttır.

Diyaframın kökeni dilimize de Fransızca “diaphragme” kelimesinden gelmiştir, İngilizcede “Aperture” olarak tanımlanır ve “açıklık” anlamına gelir.

Fotoğrafta diyafram ayarlarını, çekmek istediğiniz sahnenin ne olacağına göre siz belirlersiniz.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir
Diyafram bıçakları

Diyafram değeri = Lensin Odak uzunluğu / Diyafram Çapı

50mm odak uzunluğundaki bir objektifin;

En açık haldeki diyafram çapı 25mm ise; Diyafram = 50mm / 25mm = 2 olacaktır. Yani bu lensin en açık diyafram değeri   f/2 dir denir.


Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

En kapalı haldeki diyafram çapı 3mm ise; Diyafram = 50mm / 3mm = 16 olacaktır. Yani bu lensin en kısık diyafram değeri f/16 dır denir.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Fotoğrafta Diyafram ayarları

Fotoğrafçılıkta diyaframın iki temel görevi vardır:

  1. Işığın yoğunluğunu kontrol etmek,
  2. Net alan derinliğini belirlemek.

Diyafram değeri ise “F” harfi ile gösterilir.

Değeri ise 1 ve 1.4’ün ardışıl katları şeklinde ifade edilir ve başında “f/” simgesiyle,
1, 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6, 8, 11, 16, 22, 32, 44… şeklinde derecelendirilir.
Her bir değer artış ya da azalışına durak (stop) adı verilir. Her bir durak arası 3 eşit parçaya bölünmüştür, bu parçalara ara durak denir.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir
Diyafram Durak (stop) değerleri

Yüksek bir f/durak (yukarıdaki şekilde f/22 gibi) daha küçük bir açıklığı, küçük bir f/durak (yukarıdaki şekilde f/1.4 gibi) ise daha büyük bir açıklığı temsil eder. Bu başlangıçta biraz çelişkili görünebilir ama değişik f/durak değerlerinde çekim denemeleri yapıldıkça daha net anlaşılacaktır.

f/2 değerindeyken diyaframı 3 durak kıs dendiğinde bunun anlamı; diyaframı f/5.6 değerine getir demektir.

  • 1 durak kısma sonrası f/2.8
  • 2 durak kısma sonrası f/4
  • 3 durak kısma sonrası f/5.6

Aynı şekilde f/11 değerindeyken diyaframı 5 durak aç dendiğinde bunun anlamı; diyaframı f/2 değerine getir demektir.

  • 1 durak açma sonrası f/8
  • 2 durak açma sonrası f/5.6
  • 3 durak açma sonrası f/4
  • 4 durak açma sonrası f/2.8
  • 5 durak açma sonrası f/2

Durak yani payda büyüdükçe diyafram kısılır ve merceğe düşen ışık miktarı azalır.

Her bir durak arası, merceğe girecek ışığın 2 kat azalması ya da artması anlamına gelir.

Örneğin;

f/2 den f/2.8 değerine geçmek, diyaframı 1 durak kısmak anlamına gelir ve bu durumda merceğe girecek ışık yarısı kadar azalır.

f/8 den f/5.6 değerine geçmek ise, diyaframı 1 durak açmak anlamına gelir ve bu durumda merceğe 2 kat ışık girer.

Diyafram değeri hesaplaması

Tekrar hatırlayalım;

  • Diyafram değeri objektif çapının diyafram açıklığı çapına bölünmesi ile bulunur.
  • Diyafram değerlerinin sayısal olarak yükselmesi, objektife ve dolayısıyla objektifin içerisinden fotoğraf makinesine ve oradan algılayıcıya (sensör) girecek ışığın azalacağını, küçülmesi ise artacağını gösterir.
  • Aynı diyafram değerine ayarlanmış tüm objektiflerin, o değerde, aynı miktarda ışık geçirmeleri beklenir. Yani; f/5.6 diyafram değerine ayarlı bir Nikon 24mm objektif ile Canon 85mm objektifin aynı ışık miktarlarını geçirmeleri beklenir.
  • Her değer artışında makineye giren ışık miktarı bir önceki miktarın yarısına iner,
    her değer azalışında makineye giren ışık miktarı bir öncekinin 2 katı olur.

Aşağıdaki resimler, aynı ışık koşullarında aynı sahnenin
A – Diyafram Öncelikli Mod” kullanılarak ayarlanmış pozlama değerlerini gösteriyor.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram f/3.5 ayarlanmış ve ISO 800 olarak sabit tutulmuş iken makine ortam ışığını hesaplayıp Perde Hızı‘nı 1/60sn olarak belirlemiş.

 

 

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Ardından Diyafram Değeri f/22 olarak değiştirilmiş, ISO 800 olarak yine sabit, bu durumda makine ortam ışığını ölçüp Perde Hızı’nı 1/1.6sn olarak belirlemiş. Sonuçta Diyafram değeri bir öncekine göre 51/3 durak (5 tam ve 1/3 durak) kısılmış, makine de buna karşılık Perde Hızı’nı 51/3 durak yavaşlatmış.

Özet olarak; Diyafram kısıldığından giren ışık miktarını azaltacağından, algılayıcıya yeterli ışığın ulaşması için perde daha uzun süre açık kalmak zorunda kalmış.

Diyaframın Fotoğrafa Etkisi – Diyafram Ayarı

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir
Diyafram – Perde Hızı – ISO ilişkisi

Diyafram, Perde Hızı (Enstantane) ve ISO ile tanımlanan fotoğrafta pozlama konusuna daha önceki yazılarımızda değinmiştik. Yukarıdaki şekilde bu 3 kavramın fotoğrafa etkisini özet tabloda görebilirsiniz.

Diyafram – Alan Derinliği İlişkisi

Diyafram değeri net alan derinliğini yani fotoğrafta netleme yapılan noktanın, önünde ve arkasında net olarak görülen alanın derinliğini etkiler.

Diyafram ayarı kısıldıkça aynı mesafeden yapılan çekimlerde alan derinliği artar (net alan çoğalır).

Diyafram açıklığı arttıkça net alan derinliği azalır ve netleme noktasının önünde ve arkasındaki nesnelerin netliği azalır, flu bir görüntü elde edilir. Bu sayede obje öne çıkar, kompozisyonu ve etkisi güçlü fotoğraflar elde edilir.
Örnek: Aşağıda f/1.4 ile çekilmiş fotoğraf

Diyafram açıklığı daraldığında ise netlik alanı genişleyeceği için tek karede farklı konuları net çekebilmek ve anlatmak mümkün hale gelir. Özellikle manzara fotoğraflarında buna ihtiyaç duyulur.

Örnek: Aşağıdaki f/11 ile çekilmiş fotoğraf

Diyaframın her bir kullanımının kendine has özel teknikleri ve anlamları vardır. Burada asıl önemli olan, anlatılacak konu için gereken diyafram ayarı için doğru karar verebilmektir.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir
Fotoğraflar, Nikon D810 fotoğraf makinesi ve AF-S Nikkor 50mm f/1.4G objektif ile çekildi. Fotoğrafların tamamı en önde duran objenin elindeki mikrofona 45cm uzaklıktan netleme yapılarak çekildi.

Diyaframın en açık hali olan f/1.4 ile çekilen fotoğrafta yalnızca öndeki obje net görülürken, f/11 ile çekilmiş olan son fotoğrafta en arka kısımda yer alan kırmızı elbiseli obje de net görünmeye başlamış.

Benim kullandığım ekipmana göre yaptığım Alan derinliği hesabına göre;

F/1.4 için alan derinliği = 6.1mm
F/2 için alan derinliği = 8.6mm
F/2.8 için alan derinliği = 12.2mm
F/4 için alan derinliği = 17.3mm
F/5.6 için alan derinliği = 24.5mm
F/8 için alan derinliği = 34.6mm
F/11 için alan derinliği = 49mm

F/1.4

Yandaki şekillerde diyaframın en açık ve en kısık değerlerine göre alan derinliğini görüyorsunuz. Diyafram f/1.4 iken 6.1mm olan alan derinliği, f/11 iken 49mm’ye çıkıyor.

F/11

Diyafram – Perde Hızı ve ISO ilişkisi

Diyafram objektiften fotoğraf makinesinin sensörüne gelen ışık miktarını kontrol ettiğinden, bir görüntünün pozlamaya direk bir etkisi vardır. Perde hızı, fotoğraf makinesinin deklanşörünün açık olduğu süreyi ölçtüğü için onun da pozlamaya direk bir etkisi vardır.

Bu nedenle, diyafram ayarınız aracılığıyla alan derinliğinize karar vermenin yanı sıra lensin içine ne kadar ışık girdiğini hatırlamanız gerekir.

Küçük bir alan derinliği istiyorsanız ve örneğin f2.8’lik bir diyafram seçmiş iseniz, diyafram çok açık olacağından, girecek ışık miktarı yoğun olacaktır. Bu durumda perde uzun süre açık kalmamalıdır, başka bir deyişle perde hızlıca açılıp kapanmalıdır. Yani perde hızınızın nispeten hızlı olması gerekir; bu olmazsa görüntünün aşırı pozlamasına neden olur.

Hızlı bir deklanşör hızı (1/1000 gibi), hareketi dondurmanıza olanak tanır. Tüm poz ayarları, mevcut ışık miktarına göre belirlenir. Alan derinliği birincil kaygınız ise (ve sıklıkla olacak), o zaman deklanşör hızını buna göre ayarlamalısınız.

Bunun yanında, aydınlatma koşullarına yardımcı olmak için fotoğrafımızda ISO değerini değiştirebiliriz. Daha yüksek ISO (daha yüksek bir sayı ile temsil edilen), enstantane hızımızı ve diyafram ayarlarımızı değiştirmeden düşük aydınlatma koşullarında çekim yapmamızı sağlayacaktır. Bu durumda, yüksek ISO ayarı daha fazla dijital gürültü (fotoğrafta kumlanma) oluşmasına neden olacaktır ve görüntüde bozulmalar olacaktır.

Yeni nesil dijital kamera üreticileri devamlı olarak ürünlerinin ISO başarımdan bahsederler; çok yüksek ISO değerlerinde bile kumlanma olmayan ya da minumum olan fotoğraf sonuçları verdiklerinden söz ederler. Bu iddia görece olarak doğrudur da.

Herşey kullandığınız makinenin değişken ışık koşullarında nasıl sonuçlar ürettiğini deneyimlemekten geçiyor bence.

BEN, ISO’YU EN SON ÇARE OLARAK ARTTIRMAYI YEĞLİYORUM.

Objektiflerde diyafram değeri

Tüm objektiflerin maksimum diyafram açıklığı vardır ve bunlar objektif üzerinde mümkün olan en geniş açıklığı tanımlar.

Bazı zum (değişken odaklı) objektiflerin, mercek çerçevesinde “f/3.5-5.6” veya “1:3.5-5.6” gibi ibareler görülür (sağdaki şekil).

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Örneğin; yukarıdaki 18-55mm zum objektif üzerindeki “1:3.5-5.6” değerleri,

  • 18mm odak uzunluğuna ayarlıyken en açık f/3.5 diyafram değerine ayarlanabileceğini,
  • 55mm odak uzunluğunda en açık f/5.6 diyafram değerine ayarlanabileceğini gösterir.
  • Bir başka deyişle, 50mm deyken bu objektifi f/3.5 olarak ayarlayamazsınız.

Bazı üst sınıf zum objektifler tüm odak aralığı boyunca en geniş diyaframı koruyabilirler, bu nedenle yalnızca bir tek f numarası alırlar (sağdaki şekil). Bu tip objektiflere Sabit Lens (Prime Lens) denir.

Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Yukarıdaki örnekteki objektif 70mm’de de, 200mm’de de en açık değeri olan f/2.8 diyafram değerinde çekim yapılabileceğini gösterir. Bu tip objektiflere Hızlı lens de denir.

Fotoğrafta hangi diyafram değeri hangi amaçla kullanılır?

Alan derinliğini nasıl kontrol edeceğimizi öğrendiğimize göre, diyafram seçimimizi ne gibi seçenekler belirliyor, ona bakalım. Sahnemizde dikkat dağıtacak unsurları en aza indirgemek için odak uzaklığımızı ve alan derinliğini kullanırız. Bu seçim yalnızca fotoğrafçının seçimidir ve aslında net bir kural olmamasına rağmen, bazı genel-geçer kurallar vardır.

Klasik portre fotoğrafı için “seçici bir odak mesafesi” kullanarak konuyu çevremizden ayırırız. Yani çok uzaktan, kadrajın küçük bir kısmını kaplayacak kadar bir boy portresi yerine, konuya yakınlaşarak, kadrajımızı objemiz ile doldurarak ve arka plandan mümkün olduğunca soyutlayarak çekmek isteriz. Açık bir diyafram seçimi (f2.8 veya daha düşük f/durak), yalnızca özne ile veya öznenin yalnızca bir kısmı ile (örneğin gözleri) odaklamayla çok sığ bir alan derinliği oluşturur. Bu, izleyicinin ilgisinin konuya yönlendirilmesine yardımcı olur.

Manzara fotoğrafında, ön plandan arka plana kadar mümkün olduğunca çok detay görmek isteriz; Kısık bir diyafram seçerek (f/8, f/11 gibi veya daha kısık) maksimum alan derinliğini elde etmek isteriz.

Diyafram aralığının her iki sınırında çalışarak maksimum veya minimum alan derinliğini elde edebiliyoruz, ancak bazen fotoğrafın genelinde belirli bir mesafe aralığına odaklanarak daha orta seviyede bir alan derinliği isteyebiliriz. Bunu yapmanın en kolay yolu, f/5.6 gibi bir orta değerli f/durak değeri seçmek ve bir test çekimi yapmaktır. Daha sonra kademeli olarak ayarlamalar yaparak ve tekrar deneyerek sahnemiz için doğru diyafram değerini bulabiliriz.

Kısa ipuçları

  • Sığ alan derinliği elde edip, fotoğrafı daha gizemli hale getirmek için f/1.4, f/2, f/2.8 gibi küçük diyafram değeri, yani açık diyafram kullanabiliriz.
  • Fotoğraftaki net alan derinliğini arttırmak istersek f/16, f/22, f/32 gibi büyük diyafram değeri, yani kısık diyafram kullanabiliriz.
  • Konumuzu sahnenin geri kalan kısmından ayrıştırmak, konumuzu öne çıkarmak için küçük diyafram değeri (açık diyafram) kullanabiliriz.
  • Sahnemizde önden arkaya doğru geniş netleme alanı elde etmek istiyorsak, büyük diyafram değeri (kısık diyafram) kullanmamız gerekir.
  • Ortamdaki ışığımız yetersizse diyaframı açmamız, yani küçük diyafram değeri gerekir.
  • Konser çekimlerinde diyafram değerimiz o nedenle küçük değerde tutmak zorundayız.
  • Hareketli nesnelerin çekiminde (örneğin sahnedeki solist çekiminde) perde hızı (enstantane) yüksek olması gerekeceğinden, lensin sahip olduğu en küçük f değerleri kullanılabilir, ya da ISO’nun arttırılması gerekebilir (kumlanmaya dikkat edilmesi şart).
  • Sabit ya da çok ağır hareket eden nesnelerin çekiminde düşük perde hızı kullanıyorsak, düşük ISO, yüksek f değeri kullanabiliriz.
  • Makro çekimlerinde büyük f değeri, yani kısık diyafram kullanabiliriz. Makro fotoğraflar için küçük f değeri, açık diyafram kullanmak fotoğraftaki net alanın dar kalmasına, dolayısıyla nesnenin önemli bir kısmının netsizliğine neden olabilir.
Yukarıda açıklanan ve bunun dışında karşılaşılabilecek diğer tüm koşullar Pozlama nedir, doğru pozlama nasıl yapılır konusunda iyi bir bilgi birimine sahip olmayı gerektirir.

Diyafram kullanımında bazı genel kurallar:

Portre fotoğrafları;
Genellikle arka planın flu olması istendiğinden açık diyafram kullanmak gerekir.

Makro fotoğrafları;
Portre fotoğraflarına benzer, konuyu ön plana çıkarmak için açık diyafram tercih edilir.

Manzara fotoğrafları;
Manzara fotoğraflarında genellikle tüm sahnenin net olması beklenir, bunun için kısık diyafram kullanmak gerekir.

Gece fotoğrafları;
Ortamın ışığı genellikle yetersiz olacağı için alan derinliği kaygısı geri plana atılır, açık diyafram kullanılır. Bu durumda kısık diyafram kullanmak için ISO da artırılabilir, ancak yüksek ISO fotoğraflarda kumlanmaya neden olabilir.

Işığı ne kadar kullanmak istiyorsanız diyafram değerini ona göre ayarlamalısınız. Fotoğrafınıza alan derinliğini belirleyen diyafram aynı zamanda konunun etkisini de belirleyeceği için ideal bir şekilde ayarlanmalıdır.

Doğru diyafram değerlerini özümsemek için de çokça pratik yapmak gerekir.

Yorum, öneri ve sorularınızı aşağıdaki “Yorumlar” kısmından benimle paylaşın.

Işığınız bol olsun.

Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim.

Yazılanların ilgisini çekecek birini tanıyorsanız lütfen "Paylaş" kısmından onlara iletin.


Sizlerden gelecek yorumları çok önemsiyorum.
Lütfen aşağıdaki "Yorumlar" kısmından benimle paylaşın.


Yeni içeriklerden ilk siz haberdar olmak istiyorsanız hemen abone olabilirsiniz.

Abonelik kaydınız başarıyla alınmıştır.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

Mühendis ama Tıp meraklısı. Seyahat etmeyi seven bir fotoğraf gönüllüsü. Okumayı, araştırmayı, sorgulamayı sever. İnsan ilişkilerine, kişiye saygıya önem verir. Bildiklerini anlatmaktan mutluluk duyar.

6
Yorumlar

avatar
3 Yorum konuları
3 Cevaplar
1 Takipçiler
 
En çok tepki verilen yorum
En yeni yorum dizisi
4 Yorum yazarları
Sebahattin DemirSarperHandanFatih B. Son yorum yazarları
  Abone ol  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bana bildir
Fatih B.
Ziyaretçi
Fatih B.

Merhaba
Öncelikle tebrik ederim, ilgilenmeye başladığımdan beri şu diyafram konusunu tam anlayamamıştım. Bu yazınız sayesinde net oturdu kafamda. Benim bir sorum olacak. Alan derinliğini artırmak her yerin net olmasını sağlamak için diyaframı lensimin izin verdiği kadar kısıyorum. Ama fotoğraflarım daha bulanık çıkıyor. Yada manzara çekimlerinde uzaklar istediğim gibi net olmuyor. Nerede hata yapıyorum sizce

Handan
Ziyaretçi
Handan

Sebahattin bey merhaba,

Ne tür bir DSLR satın almam gerektiğini araştırırken blogunuzu keşfettim. Şimdi ilk kameram olan Nikon D5300’üm var. O kadar mutluyum ki 🙂

Çoğunlukla resim çekmek için kullandığınız diyafram önceliğini sormak istiyorum. D5300 makinemde A modunu kullanmayı öğreniyorum. Az ışıklı bir ortamda fotoğraf çekmek istediğinizde hangi durakları kullanırsınız? Çekim hızı çok yavaş olduğu için hep bulanık görüntüler çekiyorum 🙁

Bilgi: 18-105 kit lensi kullanıyorum.

Sarper
Ziyaretçi
Sarper

Merhaba bir sorum var
Olympus E-420 kameram var ve üzerinde bir Diyafram modu var. Bir fotoğraf kursuna devam ediyorum henüz yeni başladım. İstediğim alan derinliğini bir türlü yaratamıyorum. Dün yaptığım denemelerde gayet iyi sonuçlar aldım, ama bugün aynı fotoğrafı çekemiyorum. 2 gündür onlarca makale okudum beceremedim. Lütfen bana neyi yanlış yaptığımı söyler misin? 14-42mm kit lensim ve 70-300mm lenslerim var. Her ikisinde de denedim olmuyor. Perşembe günü ödevi teslim etmem gerekiyor ve ben hala ne yapacağımı bilmiyorum.
Yardım eder misiniz?