The Decisive Moment (Karar Anı)

H.Cartier Bresson’a göre; çekilen fotoğrafın görüntüdeki kompozisyona ve duygulara yönelik tüm unsurların güçlü bir şekilde birbiriyle örtüştüğü “tek an” vardır. Bu ana da “The Decisive Moment – Karar Anı” adını vermektedir.

Fotoğraf, icat edilmesinden günümüze kadar geçen süreçte teknik ve teknolojik açıdan birçok değişime ve gelişime uğramıştır. İlk dönemlerde fotoğrafçılar çok ağır fotoğraf makineleri ile fotoğraf üretmeye çalışıyorlardı. Çoğunlukla da uzun süreli çekimlerden dolayı durağan nesnelerin fotoğrafları çekiliyordu. Manzara, şehir ya da fotoğrafçılar tarafından kurulmuş olan natürmortlar konu olarak ele alınıyordu.

Fotoğrafın ilk yıllarında dahi tüm olumsuz durumlara rağmen bir şekilde şehirler ve sokakları üzerine fotoğraf çalışmaları yapılmıştır. Fotoğraf tarihine ilk insanlı fotoğraf olarak geçen ve 1838 yılında Louis Daguerre tarafından Fransa Paris’te çekilen fotoğraf aynı zamanda bir sokak fotoğrafı olarak karşımıza çıkmaktadır.

1838 Louis Daguerre

Zamanla gelişen teknoloji ile ilk yüzyılın hantal fotoğraf makineleri küçülmüş ve fotoğrafçılar tarafından daha rahat taşınabilir ve çok daha iyi fotoğraf çekebilir duruma gelmiştir. Bu gelişmeler ile artık fotoğrafçılar sokakta kendini daha fazla hissettirerek hayatı belgelemeye başlamışlardır. Bunun en önemli adımılarını Kodak’ın 35 mm filmi ile Leica’nın Rangefinder kameraları atmıştır. Bu aşamadan sonra artık makineler insanoğlunun bir parçası olarak günlük hayat içerisinde yerini hızla almaya başladı. 19.yy sonu ve 20.yy başlarında Eugene Atget, Henri Cartier-Bresson ve Jacques-Henri Lartigue sokak fotoğrafçılığının öncüleri olarak Fransa sokaklarının fotoğraflarını çekmişlerdir. Özellikle de Eugene Atget’in çekmiş olduğu Paris’in insansız fotoğrafları sokak fotoğrafçılığının ilk örneklerinden sayılır.  

Bu üçlüden sokak fotoğrafçılığına yeni bir ses, soluk ve aynı zamanda yeni bir yorum getiren Henry Cartier-Bresson’dur. Cartier Bresson sadece sokakları belgelemekle kalmamış aynı zamanda çok iyi bir kompozitör olmasından dolayı sokağın anlatımsal dilini de eserlerine estetik bir şekilde aktarmıştır. Almış olduğu resim eğitimini fotoğraf sanatı ile buluşturarak ortaya anlatım dili yüksek estetik fotoğrafların çıkmasını sağlamıştır. Doğru fotoğraflar ortaya koymanın başında kompozisyon ve doğru zamanlamanın geldiğini Henri Cartier Bresson şu sözüyle açıklamaktadır:

Fotoğraf çekmek, insanın aklını, gözünü ve yüreğini aynı hizaya getirmesidir. Bu bir yaşam tarzıdır.

The Decisive Moment kavramı

Bu düşüncesi doğrultusunda fotoğraf sanatına “The Decisive Moment (Karar Anı)”  kavramını getirmiştir. Henri Cartier-Bresson’un ustalığındaki sır, sadece gerçekliği olduğu gibi aktarmakla kalmayıp çok iyi bir seçici olması ve aynı zamanda izleyicinin bir sonuç çıkartabileceği görsel öğelerin en seçkin bir biçimde düzenlendiği “an”ı yakalamaktaki ustalığıdır, Bresson her şeyi en ince ayrıntısına kadar düşünmektedir.

Fotoğrafta kompozisyon oluşturma esnasında birçok yöntem kullanılır ve bunların bazısı etkin bazısı edilgindir. Fotoğrafçı kompozisyonu oluşturan öğeleri düzenlerken etkindir. Bu düzenleme sonrası kritik an beklendiğinde ise edilgin bir tutum sergiler. Fotoğrafçının kritik an denilen o zaman parçasının ne zaman meydana geldiği hakkında öngörüsü olmalı ve fotoğrafçı gerçekleşen olay örgüsünün bir adım önünde hazır şekilde olmalıdır. Kritik an kavramında,  fotoğrafçının neyi nasıl anlatmak istediği ile kendi gizil gücü arasında doğru orantı söz konusudur. Fotoğraf tasarımı esnasında ise, fotoğrafçı konuya odaklanınca çerçeve zihninde oluşmaya başlar. İzleyici ile buluşması planlanan bu fotoğrafik görüntünün oluşumu esnasında öncelikle doğru kadraj, doğru açı ve doğru ışık koşulları ile zihinde canlandırılarak doğru zamanda deklanşöre basılması gereklidir. Zihinde canlanan bu görüntünün tamamen nasıl görünmesi gerektiği izleyici ile nasıl buluşması gerektiği üzerinedir. Burada artık fotoğrafçı özgünlüğünü ortaya koyarak anlatmak istediğini izleyiciye en uygun açı, teknik ve doğru an ile sunmaktadır. Her fotoğrafın bir can alıcı anı vardır. Önemli olan anlatıda konunun çok iyi bir şekilde irdelenerek doğru bir zamanlama ile ortaya konmasıdır. Fotoğrafta anlatının güçlü olması için kritik anın yakalanması büyük önem arz eder. Her konunun bir zirve noktası vardır. Özellikle hareketli konularda olayın zirve yaptığı anda fotoğraflanması, fotoğrafın anlattığı olay örgüsünü daha da anlamlı hale getirir.

H.Cartier Bresson’a göre; çekilen fotoğrafın görüntüdeki kompozisyona ve duygulara yönelik tüm unsurların güçlü bir şekilde birbiriyle örtüştüğü “tek an” vardır. Bu ana da “karar anı” adını vermektedir. Bir fotoğrafçının da bu anı öngörebilmesi ve yakalayabilmesi gereklidir. Bresson’ın fotoğrafik işlerinin görkemli olmasının arkasında iyi bir gözlemci olması ve bu karar anını etkili şekilde kullanılması yer almaktadır. H.Cartier Bresson fotoğraflarında bu karar anı en dikkat çeken özelliği ile karşımıza çıkmaktadır. Bresson’un karar anı ile ilgili ortaya koyduğu fotoğraflarından biri yoldan geçen bir bisikletlinin fotoğraflandığı karedir. Basamaklar ve korkulukların önünden geçen bisikletli öyle bir zamanlama ile çekilmiş ki hızla giden bisiklet merdivenlerin korkulukları ile üst üste çakışmasından kurtarılmış sade ve temiz bir fotoğraf ortaya çıkması sağlanmıştır. Fotoğrafın kompozisyonuna dikkat edildiğinde grafiksel öğelerin üst düzeyde olduğu fotoğrafın sağdan sola doğru izleyici gözünü yönlendirdiği ve konunun sol üst altın oranda yer aldığı görülmektedir.

Fotoğrafta karar anı ya da başka bir değişle kritik an olayın doruk yaptığı andır, zirvedir. Bu anları fotoğrafçı önceden ön görebilmeli ve kestirebilmelidir. Fotoğraf çekerken ana konunun, başka bir deyişle hikâyemizin başkahramanının yapmış olduğu eylemin en zirve noktasına geldiği zaman kompozisyon kurallarını göz önünde bulundurarak deklanşöre bastığımızda ortaya çıkan ürünün anlatımsal açıdan izleyici üzerinde etkisi çok büyük olacaktır. Tek bir fotoğraf karesinde anlatmak istediğimizi izleyiciye sunabilmek için sahnemizin kompozisyonunu doğru ve estetik açıdan bir araya gelecek şekilde organize etmeli sonrasında ise sabırla bekleyerek konumuzun zirve noktasına geldiğinde deklanşöre basarak fotoğrafımızı sıradanlıktan çıkarıp anlatım dilimizi kuvvetlendirmeliyiz.

Düşünme, fotoğrafı çekmeden önce ve çektikten sonra yer alması gereken bir süreçtir. Fotoğraf çekerken asla düşünülmemelidir. Başarı, kişinin genel kültür düzeyine, değer yargılarına, zihninin berraklığına ve canlılığına bağlıdır. En çok korkulması gereken tehlike, yapay, yaşama aykırı olan şeylerdir.

Henry Cartier Bresson