Analog fotoğrafçılık ile ilgileniyorsanız sıkça başınıza gelmiştir; ışığın yeterli olmadığı kapalı bir ortamda veya gün ışığının çok olmadığı bulutlu bir havada çekim yapıyorsanız kullandığınız filmin ISO’su ihtiyacınız olan enstantane hızlarına çıkmanızı engeller. Bu gibi durumlarda daha yüksek ISO’lara ihtiyaç duyarsınız. Ancak çantanızda yüksek ISO’lu bir film yoksa elinizde bir seçeneğiniz kalır; filmi zorlamak.

Fotoğraf geliyor…

Fotoğraf çantamın kayışı dikiş yerinden kopmuştu. Tamir ettirmek için eski çarşıda bedesten içinde araştırma yaparken sorduğum esnaflar bana bir esnafı önerdiler. Gittim, buldum. İçi hınca hınç dolu küçücük bir dükkan ve ak sakallı güleç yüzlü bir zanaatkar karşıladı beni. Çantamı gösterdim, hemen yanındaki çok küçük tabureyi gösterdi “Otur” dedi. “biraz bekleyeceksin”. O güleç yüze itiraz edemezdim. Oturdum, o dikiş makinasının başında kim bilir kaç yıllarını geçirmiş diye düşünürken bir yandan da o daracık alanın duvarlarındaki derme çatma raflarda duran ve ne zaman oraya konuldukları unutulmuş gibi duran çok eski ayakkabı ve deri kalıntılarına göz gezdiriyordum. Ne kadar zaman geçti bilmiyorum, elimden çantamı çektiğini hisssetmemle kendime geldim. Çantamı elinde birkaç kez çevirdi ve makinasındaki mevcut ipliğin rengini değiştirmeye karar verdi. İşini o kadar ahenkli yapıyordu ki, makinasına aşık gibi bakıyordu gözleri. Analog kameram her zamanki gibi sırt çantamdaydı ve tesadüfen sabah çıkmadan önce yeni bir makara açıp, Ilford Hp5+ film takmıştım. Dayanamadım kameramı çıkardım, yan gözle baktı, gördü. “Ben amatör bir fotoğrafçıyım, sizin bir fotoğrafınızı çekmek istiyorum izin var mı” dedim. Lafım biter bitmez “Çek” dedi. İç ortam hem çok loş hem de çok karmaşıktı. Önceden f/5.6 diyaframda ayarlı kalmış kameramla ölçümü önündeki pencereden gün ışığını almış orta tondaki gölgede benim tarafta kalan yanağından aldım ve kameramın ışık ölçeri 1/30 saniye enstantane verdi. Ben ise en az 1/250 saniye istiyordum. O sırada aklıma ne zamandır denemek istediğim o teknik geldi; filmi zorlamak. Hiç düşünmeden enstantaneyi 1/250 sn ayarladım, netlememi yaptım, deklanşöre bastım. Ne çıkarsa bahtıma, haydi hayırlısı…

Film fotoğrafçılığınıza yeni bir boyut kazandırmak ve fotoğraflarınıza farklı bir görünüm vermek için yeni bir yol arıyorsanız, filmi zorlamak ve “film pozlamasını artırmak” (banyo süresini uzatmak) tam size göre olabilir. Film pozlamasını artırmak, filminizin hassasiyetini (ISO) manipüle etmenizi sağlayan bir tekniktir; bu da düşük ışıklı ortamlarda çekim yapmanıza veya sıra dışı bir görünüm elde etmenize olanak tanır. Film banyo süresini artırarak daha yüksek kontrast ve daha fazla gren elde edebilir ve aynı zamanda sevdiğiniz film türleriyle eğlenceli deneyler yapabilirsiniz.

Filmi zorlamak Nedir?

Filmi zorlamak, kameranızda takılı olan filmle kutu değerinden daha yüksek ISO’larda çekim yapmak demektir.

Örnek;

ILFORD HP5+ filmin kutu ISO değeri 400’dür. Diyelik mi, ışığın istediğiniz enstantane değerine uygun olmadığı kapalı bir alanda çekim yapmak istiyorsunuz, diyaframı ne kadar açsanız da hala istediğiniz enstantane hızına ulaşamıyorsunuz; siz 1/250 saniye isterken, en fazla 1/30 saniyeye çıkabiliyorsunuz. Problem değil; HP5 filminizi, istediğiniz 1/250 saniye enstantane hızında, yani 3200 ISO gibi çekiyorsunuz. Tıpkı benim yaptığım gibi yani.

Bunun sonucunda ne olur?

Her filmin kendine has kimyasal yapısından kaynaklı kullanılan geliştiriciye göre banyo süreleri vardır, bunlar film üreticilerinin sitelerinde ve teknik dokümanlarında yazılıdır. Her film zorlamaya uygun değildir. Ancak piyasadaki zorlamaya en uygun olarak bilinen film bu yazımda kullandığım ILFORD HP5+’dir.

Bir filmi daha yüksek ISO’da çekmek tıpkı dijitaldeki gibi kumlanmayı da beraberinde getirecektir. Ama, öyle sahneler vardır ki, doğru kareyi yakalamak adına biraz kumlanmayı göze alabilirsiniz, hatta bunun sonucundan memnun bile kalabilirsiniz!

“Filmi zorlama” tekniği, fotoğrafçıların filmlerinin hassasiyetini nominal ISO değerinin ötesine taşımak için kullandıkları bir yöntemdir demiştik. Bu, düşük ışıklı ortamlarda çekim yapmalarına veya artırılmış kontrast veya gren gibi sıradışı görünümler elde edilmesine olanak tanır. Bu işlem için; filmi kasıtlı olarak az pozlarsınız ve ardından banyo süresini uzun tutarak bunu telafi edersiniz.

Artan geliştirme (banyo) süresi, daha fazla kimyasal reaksiyonun gerçekleşmesine olanak tanıyarak daha belirgin detaylar yaratır; örneğin daha fazla gren ve daha yüksek kontrast ortaya çıkarır. Ancak, filmi normalden uzun süre banyo yapmanın çekim aşamasında az pozlanmış fotoğraflar için bir çözüm olmadığını bilmek önemlidir! Negatifte başlangıçta hiçbir detay yoksa, daha uzun geliştirme süreleri kullansanız bile iyi fotoğraflar elde edemezsiniz.

Filmi zorlamak, kontrastını artırır, daha fazla gren oluşturur, görüntüyü aydınlatır. Geliştirme işlemi sonucunda parlak alanlar daha açık hale gelirken, gölgeler aşağı yukarı aynı kalır; bu da filmin kontrastını ve grenini artırır.

Zorlanmış filmin banyo süresi değişir mi?

Evet, değişir.

Kullandığım filmlere göre banyo sürelerini kontrol ettiğim bir referans sitem var; digitaltruth. Bu siteye göre ILFORD HP5+ için banyo süreleri aşağıdaki gibidir:

Ben, banyo formülü olarak Okyar’ın yardımıyla ve onun uzaktan online refakatiyle elde ettiğim Kodak D-76 veya İlfotec DD-X formülünü kullanıyorum. Bu yazımda, 20⁰C banyo sıcaklığında Ilfotec DD-X formülünü denedim. Filmimi kutu değerinde yani 400 ISO olarak çekseydim yukarıdaki tabloya göre 1+4 karışımlı (1 birim DD-X + 4 birim Su) banyo için 9 dakika banyo süresi gerekiyor. Aynı sıcaklık ve karışımda kutu değeri 3200 ISO olan bir film için (örnek Ilford Delta 3200) 20 dakika banyo süresi gerekiyor. Ben Ilford HP5+ ile olan çekimlerimi bilerek 3600 ISO’ya göre gerçekleştirdiğim için banyo süresi için Okyar’dan öğrendiğim aşağıdaki formülden yola çıktım (her ilave 1 durak için √2 katı);

+ 3 durak için banyo süresi = kutu değeri banyo süresi (9 dk) x √2 x √2 x √2
+ 3 durak için banyo süresi = 9 dk x 1.41 x 1.41 x 1.41 = 25,45 dakika

Buna göre banyoyu 20⁰C banyo sıcaklığında 1+4 karışımda 25 dakika 30 saniye olacak şekilde yaptım.

İşte sonuç:

İlk denemede tam isabet!

Filmi zorlamak; neden ve ne zaman?

Filmi zorlamak, film fotoğrafçılığınızla denemeler yapmanın ve keyifli oyunlar oynamanın iyi bir yoludur. Sıra dışı bir görünüm elde etmekten zorlu ışık koşullarını telafi etmeye kadar film pozlamasını artırmayı tercih etmenizin birçok nedeni olabilir. 

Film fotoğrafçılarının filmi zorlamasının bazı nedenleri:

1. Düşük ışıkta fotoğrafçılık: Konserler, gece sahneleri veya iç mekanlar gibi loş ortamlarda çekim yaparken, yüksek ISO’da çekip + banyo süresini uzatmak, daha fazla ışık toplanmasına ve kabul edilebilir pozlama seviyelerinin korunmasına olanak tanır. Filmi az pozlayarak ve geliştirme süresini uzatarak, daha parlak görüntüler elde edilebilir ve gölgelerde kaybolacak ayrıntılar yakalanabilir.

2. Artırılmış kontrast: artık biliyoruz ki, banyo süresini uzatmak, kontrastı artırarak daha dramatik ve etkileyici bir görüntü oluşturabilir. Bu teknik, özellikle manzara veya portre gibi geniş bir ton aralığına sahip konuları çekerken, parlak alanları ve gölgeleri vurgulamanın derinlik ve görsel ilgi katabileceği durumlarda yararlı olabilir.

3. Film hızı (ISO) esnekliği: Film pozlamasını artırmak, fotoğrafçıların genellikle daha yüksek hassasiyetli bir filmin gerekli olduğu durumlarda daha düşük ISO’lu bir film kullanmalarına olanak tanır. Örneğin, bir fotoğrafçının elinde yalnızca ISO 100 film varsa ve ancak loş ışıklı bir ortamda çekim yapıyorsa, filmi kasıtlı olarak daha fazla ışık verecek şekilde zorlayabilir ve doğru pozlamayı elde etmek için banyo sırasında bunu telafi edebilir.

4. Yaratıcı ifade: Filmi zorlamak, sanatsal deney ve ifade için bir araçtır. Pozlama ve geliştirme sürecini kasıtlı olarak manipüle ederek, fotoğrafçılar artan gren, değişen renk sunumu ve vintage veya sert bir estetik de dahil olmak üzere benzersiz ve alışılmadık sonuçlar elde edebilirler. Bu, sokak fotoğrafçılığı gibi belirli fotoğrafçılık türleri için bazen iyi çalışabilir.

Sonuç

Tüm filmler aynı değildir. Bazı filmler daha fazla pozlama esnekliğine sahiptir, buna pozlama toleransı denir. Bu, filmin, son görüntünün kalitesini önemli ölçüde etkilemeden, pozlamadaki farklı varyasyonları (önerilen kutu hızına karşı) işleyebilme yeteneğidir.

Pozlama toleransı, esasen filmin aşırı veya yetersiz pozlamaya karşı toleransıdır.

Farklı filmlerin farklı derecelerde pozlama toleransı vardır. ILFORD HP5 gibi bazı filmler, pozlamayı artırma yetenekleriyle bilinir; yani daha geniş bir ışık seviyesi aralığını işleyebilir ve yine de kullanılabilir sonuçlar üretebilirler. Bu genellikle “hoşgörülü” olarak adlandırılır çünkü küçük hataları veya bu durumda filmin hızını değiştirme seçimlerini, son görüntüyü önemli ölçüde etkilemeden telafi edebilirler.

Dar veya daha az hoşgörülü pozlama toleransına sahip filmler, pozlamayı artırmaya iyi yanıt vermez. Bu filmler yetersiz veya aşırı pozlanırsa, ortaya çıkan görüntüde ayrıntı kaybı, aşırı gren veya renk kaymaları olabilir.

Farklı geliştiricilerin filmin pozlamadaki değişimlere nasıl tepki vereceğini etkileyebilmeleri nedeniyle, pozlama toleransını etkileyebilecek film geliştirici formülü gibi başka faktörler de vardır.

Bazı filmler, yapısal özelliklerine ve az pozlamaya ve aşırı geliştirmeye nasıl tepki verdiklerine bağlı olarak, pozlamayı artırmaya diğerlerinden daha uygundur. Genel olarak, daha yüksek pozlama toleransına (yakalayabilecekleri ton aralığı) ve daha ince gren yapısına sahip filmler, pozlamayı artırmaya daha uygun adaylardır. Pozlamayı artırma için popüler filmler arasında 
Kodak Tri-X ve ILFORD HP5 bulunur. Daha başka örnekler de var. En sevdiğiniz filmle denemeler yapmak her zaman faydalıdır! 

Filmi zorlamak için önemli ipucu:

Bazı film kutularının üzerinde, filminizi hangi hızda çektiğinizi belirtebileceğiniz işaretler bulunur. Filminizi banyo ettireceğiniz laboratuvara gönderirken, filminizin buna göre geliştirilebilmesi için doğru ISO değerini açıkça belirtmeyi unutmamak önemlidir.

Sonradan unutmamak için işaretleme işini filmi kameraya takmadan önce yapmak en iyisi, ben öyle yapıyorum.

Pozlama Ölçümü İpucu

Normal ve pozlaması artırılmış (uzun banyo süresi) siyah beyaz filmlerde en sık görülen hata yetersiz pozlamadır. Renkli negatif filmler ve özellikle siyah beyaz filmler için pozlama ölçümü yaparken ölçümün nereden alındığı önemlidir.

Eşit ışıkta gölgeleri, yüksek kontrastlı ışıkta ise orta tonları ölçmelisiniz.

Bu da gölgelerde daha iyi detaylar elde etmenize yardımcı olacaktır. 

Kapanış

Umarım bu makalem, filmi zorlamak ve banyo aşamasında film pozlamasını artırmayı denemeniz için size bolca ilham vermiştir. Unutmayın, film pozlamasını artırmak kötü pozlanmış negatifler için bir çözüm değildir, çünkü geliştirme sırasında bilgilerin kurtarılabilmesi için detayların en azından ince bir şekilde mevcut olması gerekir.

Film pozlamasını artırırken harika sonuçlar için çekim aşamasında doğru ölçüm ve iyi pozlama şarttır!

Hayat “1”ler ve “0”lardan ibaret değildir.

Peki ya siz? Konserler, gece sahneleri, kapalı alan sporları veya iç mekanlar gibi loş ortamlarda çekim yaparken, ortam ışığının istediğiniz enstantane hızına yeterli gelmediği durumlarda aşağıdakilerden hangisini ve neden tercih edersiniz?

1. Dijital kameranızla yüksek ISO’lara çıkıp çekeceğiniz fotoğrafın dijital kameranızın karar vereceği ve ona ait bir kare olmasını mı?
2. Yoksa benim bu yazımda yaptığım gibi tüm aşamalarında kararları kendinizin vereceği ve sonucunu bile kendinizin belirleyeceğiniz %100 kendi fotoğrafınız olmasını mı?

Buna cevabınız, yorumunuz veya bir sorunuz varsa, aşağıdaki “Yorumlar” kısmında bekliyorum sizi.
Veya buradan bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin.