Fotoğrafta Metafor, Yan Anlam, Mecaz, Eğretileme

Metafor; bir kavramın veya fikrin, benzetme ya da ilişkilendirme aracılığıyla hissettirilmesidir. Bilinmeyeni, tanıdık bir objeyle anlatmaya çalışmaktır. Bir şeyi, dolaylı olarak başka bir şeyle temsil etmektir.

“Gece kuşu”, “Zamanı boşa harcamak” ya da “Erken öten horoz” söylemleri, edebi bir mecaz olarak günlük hayatta kullandığımız tanımlamalardır. Benzetme içeren slogan gibidir.

Görsel metafor; kişinin, kavramın, yerin, fikrin veya bir şeyin, resim ya da fotoğrafla temsil edilmesidir. İçerik olarak, sembolik bir anlam ifade eden emojiler gibi bir yapıya sahiptir.

Sanatsal fotoğrafçılık, genellikle ima ve ironi yoluyla mesajını iletir. Metafor; yan anlam, teşbih ve mecazen anlatımdır. İroni ise olayların göründüğü gibi olmadığını hissettirir.

Beynimiz görselleri daha çabuk anlar. Reklamcılar bu nedenle metafordan çokça yararlanırlar. Her fotoğraf izleyiciye bir şeyler hissettirir. Fotoğrafçı hisisyatı ileten, duygusal ilgi yaratan ve görsel bir bakış açısını ifade eden kareler ürettiği takdirde fotoğraf daha anlamlı ve alımlı olacaktır. Eğer fotoğraf görülenin dışında, çağrışım yapan bir ifadeye sahipse, gücü artar.

Güncel sorunlara atıfta bulunan görüntüler ilgi çeker. Fotoğraf, kültürün ve hissiyatın şiirsel temsili olabilir, bu fotoğrafçının elindedir. Klişeleşmiş metafordan kaçınılmalı, yaratıcı olmalı, yeni ve anlaşılır özel metaforlar bulunmalıdır.

Fotoğrafik metafor, bir şeyin başka bir şeyi ima ettiği içerik yoluyla üretilir. Metafor, yeni bir anlam yaratacak şekilde, birbiriyle ilişkili olan konularla işlenebilir. Fotoğraf, onları yaratan sanatçının ve ait olduğu toplumun ruh halini yansıttığında, metaforik anlam kolay anlaşılacaktır.

Metaforik özellikte bir fotoğraf üretmek isteyen fotoğrafçı kendisini, Fikir Üretme Atölyesine sokmalı ve tema üzerinde yaratıcı düşünerek çalışmalıdır.

Harry Potter filmleri görsel metaforlar konusunda doyurucudur. Çizgi filmler, reklamlar ve karikatürler, metafor yaratmak için güçlü esin kaynaklarıdır. Mitler, destanlar, efsaneler, atasözleri ve deyimlerden beslenmek yarar sağlayacaktır. Analiz edilerek incelenmelidir.

Hayal gücü en önemli kaynaktır. “Temayı farklı kompozisyonla nasıl anlatabilirim, ifade basit mi, anlatımın mizahi özelliği var mı, duygusal ve ikna edici mi? Anlatmak istediğim temanın eş anlamlı ifadesi ne olabilir?” düşüncesi içerisinde olmak ve o düşünceyi anlatacak görüntüler üzerinde kafa yormak, fotoğrafçının işini kolaylaştıracaktır. Tasarı, çizimle planlanmalıdır.

Anlatılmak isteneni, farklı ancak benzer bir başka unsurla ilişkilendirmek işe yarayacaktır. Konuları eğlenceli bir biçime dönüştürmek, mesajın kolay anlaşılmasını sağlayacaktır. Dozunda abartı ilgi çekecek ve işe yarayacaktır.

Farklı anlamı ayna ve gölge üzerinde yansıtmak, temanın daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.

Peki insanın aklına, “metafor yaratmak için ipucu neler olabilir?” sorusu gelebilir. Dikkat ederseniz buradaki “ipucu” kelimesi de bir mecazi kullanılmıştır. Ortada ip var mı ki, ucu olsun!  Sadece bir yön ve sezgi bildiren fikir kaynakları ima edilmektedir.

• Barışı belirtmek için elin tokalaşmak için uzanması güçlü bir işarettir, uzanan elin havada kalması ise kızgınlığı ve yaklaşımın karşılık bulmadığını açık açık anlatır.
• Barış duygusu yaratmak için simetri kullanılabilir.
• Bir spor araba ile yabani bir hayvan imgesini harmanlama, hız ve güç anlatır.
• Özgürlük kelebekle, hayal bulutla, neşe ise konfeti ve pasta ile hissettirilebilir.
• Fermuar gerçeği ortaya çıkarmaya veya gizlemeye atıfta bulunabilir.
• Negatif alan fotoğraftaki özneyi çevreleyen boşluktur; düşünce, umut ve zafer hissettirir.
• Aynalar öz güvenin, kendini beğenmenin ve güçlü benliğin yansıması olarak kullanılabilir.
• Gülümseme mutluluk aşılar. Zıplamak sevinci işaret eder.
• Kapının ya da pencerenin kapalı olması, o evde yaşayanların dünyaya kapalı olduğunu açıklar.
• Duvar, çit ve çerçeve, sınır koymaya işaret eder.
• Küf ile saplantıyı, eskimiş ve bozulmuş bir yapıyı anlatmak mümkündür.
• Doğaya dair ağaç ve çiçek gibi nesneler; sevinç, mutluluk, özgürlük, gelişme, büyüme, refah ve maneviyat ile ilişkilendirilir.
• Şehirler ise doğanın tersi sıkıntılı yaşama ait duygulara atıfta bulunur.
• Parıltı ve cazibe, lüks yaşamı temsil eder.
• Hayat bir yolculuktur, yollardaki yürüyüşler bu konuda etkili anlam çıkarılmasına yol açar.  
• Yolun açık ve düz olması olumludur, virajlı ve kapalı olması ise hayatın zorluğunu betimler.
• Tırmanma ilerlemeyi ve özgürlüğü, zirveye ulaşmak başarıyı, inmek ise başarısızlığı simgeler.
• İki kişinin iletişim halinde olması sohbet ile sorunun çözümüne atıfta bulunur.
• Bakış çizgilerinin sahne dışında bir noktada kilitlenmesi, izleyicinin hayal dünyasını tetikler.
• Modellerin aynı noktaya bakması, merak uyandırır, ortak hedefi temsil eder.
• Aydınlık ortam bilgiyi, karanlık ise cehaleti anlatır.  
• Işık kaynağı, her şeyi açığa çıkarmayı, problem çözmeyi açıklama etkisine sahiptir.
• Kitap, bilinçli aydınlanma kaynağını hissettirir.
• Yuvarlak gözlükler eğitimli bilinci, güneş gözlükleri cazibeyi ima eder.
• Dalgalar endişeli bir hâl ortaya koyabilir, yaşamın sıkıntılarını anlatmakta kullanılabilir.
• Durgun bir deniz ve göl yüzeyi sakinliği anlatmakta etkilidir.
• Solmuş bir yaprak ve kurumuş bir ağaç, biten bir ömrün sıkıntılı ifadesi olabilir.
• Köprü bağlantı kurmayı ve engelleri aşmayı hissettirir.
• Direksiyonda olmak hayatın kontrolüdür. Aynı araçta olmak aynı kaderi paylaşmaktır.
• Şeffaf ortamlardaki betimlemeler, açıklığı ve dürüstlüğü ifade eder.
• Denge adaleti temsil eder. Bu nedenle adalet terazi ile betimlenir.
• Ufuk geleceği anlatır. Günbatımı romantizmi, kapkara bir ufuk karamsar bir geleceği açıklar.
• Kara kedi kötü bir beklentiyi, kuzu masumiyeti, yılan kini, çiçekler sevgiyi ifade eder.
• Aksakal ve asa tecrübeyi, baston ise sağlığın bozulduğu yaşlılığı anlatmakta kullanılabilir.
• Kompozisyonun farklı ögeleri, benzersizliği vurgulamakta etkilidir.
• Gerekirse fotoğraflar birleştirilerek, ima edilmek istenen mesaj aktarılabilir.

Fotoğrafçıyım diyen işinin erbabı olduğuna göre yan anlamı bilir ve elinden geldiğince yararlanır.

Fotoğrafçı gözlerde sadece güzelliği aramaz, yaşanmış bir hayatın ve geleceğin ifadesini yakalayarak izleyiciye, yan anlamlı yapı içerisinde güçlü bir yaşam öyküsü aktarır.