Fotoğraf ve Sanat söyleşileri

Günümüzde yaşayan fotoğraf ustaları ile ilgili yeni bir yazı dizisi başlattık ve ustalarımız ile söyleşilerin yanısıra, onların tecrübelerini de sizlerle paylaşmayı amaçladık. İlk konuğumuz, 1950 senesinde ailesiyle birlikte Bulgaristan’ın Kırcaali kasabasından anavatana göç etmiş bir ailenin çocuğu, duayen fotoğrafçılarımızdan Ahmet Esmer.

Bin yıllık göç geleneği dememe bakmayın siz. Aslında binlerce yıldan söz etmek gerekir. Çünkü biz Türkler, Orta Asya’daki Türk boyları, oralarda yaşarken de ekonomimizin temelini “göç” oluşturuyordu. Anadolu’ya geldikten sonra da bu değişmedi. Çoban kültüründe göçerlik, üretimin temel dayanağıydı.

Zeki Oğuz

Şair, öykü yazarı ve fotoğrafçı. 1951 Yılında Konya Tatköy’de doğdu. Konya Erkek Sanat Okulunu bitirdi. 1968 Yılında Yeni Konya gazetesinde gazeteciliğe başladı. Yeni Meram, Yeni Konya, Manşet, Konya Postası, Memleket, Cumhuriyet Gezi, Siyah/Beyaz, İpek Yolu gibi dergi ve gazetelerde gezi ve köşe yazıları yazdı.

Fotoğrafın icadıyla sanatın içeriği değişmiş, fotoğrafsız bir sanat dalı düşünülemez hale gelmiştir. Kavramsal sanatın gelişmesinde de fotoğraf önemli olmuştur.

Bir zamanlar sanatçıyla zanaatçı arasındaki fark, sanatçıyı centilmenler sınıfına terfi ettirebilmek uğruna, zihinsel iş ve el işi ayrım çerçevesinde tanımlanıyordu.

Sanat yapıtı, belirlenmiş özellikleri, nitelikleri olan bir objedir. Bütün özellikleri ve varlığındaki nitelikler; isim, kavram altında toplanır. Dolayısıyla, içinde kavram olmayan sanat eseri yoktur.

Bir fotoğraf aynı anda hem belgesel kategorilerden birine sahipken Kavramsal da olabilir. Ya da Kavramsal bir fotoğraf aynı zamanda Belgesel bir fotoğraf da olabilir. Aradaki sınır TASARIM VE KURGUDUR.

Her Kavramsal fotoğrafın sanat fotoğrafı olamayacağı gibi her belgesel fotoğrafta sanat dışı fotoğraf değildir.

Mükemmeli inşa etmek uğruna ömür tüketip hiçbir şey inşa edememiş olmaktansa, inşa edilebilecek ne varsa, onu inşa etmek evladır. Tekrar altını çizerek belirteyim; vasatın (ortalamanın) altındakilerle ilgilenmiyorum.

2020 TFSF ödülüne layık görülmemizdeki belirleyici argüman kitaplarımız, yazılarımız ve özellikle de ‘Fotoğraf Ustaları’ ve ‘Işıkla Resmedenler’ isimli külliyat olduğu için bazı açıklamalara ciddi ihtiyaç vardı. O nedenle aşağıdaki açıklamaları yapma gereği duyduk.

Bütün ustalara saygıyla.

Muhammed Suriyeli mülteci bir çocuk. Savaşın bölüp parçaladığı çocukluğun acı bir gerçekliğinin de karakteri olmuş.

Muhammed çok merak ediyormuş Galata Kulesi’ni. Hatta birkaç arkadaş sıraya girip ziyaretçilerin çocuklarıymış gibi girmeye çalışmışlar. Bir keresinde birinci kata kadar çıkabilmişler ama yakalanmışlar. Bir gün Muhammed’le çıktık.

Uzun yıllardır İsviçre’de yaşayan ve geçtiğimiz yaz New York’taki Uluslararası Fotoğraf Enstitüsü ICP’in Yaratıcı Uygulamalar Bölümü’nden eğitim sertifikası alan ve Dokuz Eylül Üniversitesi GSF Grafik Bölümü’nü bitirdikten sonra aynı okulda öğretim görevlisi olarak çalışan Gülsen Göksel ile fotoğraf üzerine söyleşi yaptık.

1965 yılı Haziran ayının sonları. Hiç bu denli şaşırmamıştır Utku Varlık, kendisini Kunsthistoriches Müzesi’nin kapısında bulduğunda. Otostopla, cebinde topu topu 10 dolar, yemeden içmeden gelmiştir Viyana’ya. Bu Avrupa’ya ilk çıkışıdır. Kötü röprodüksiyonlarla dolu kafasını yıkamak, belleğini yenilemek, meraklarına yanıt bulmak adına çıkmıştır onca güçlüğe karşın ve bunun adı, “umut gezisi” dir. Güçlüğün adı ise, parasızlık!

"Çetin Erokay; ruhsal kaynaklı coşkularını, bilinçaltında yer etmiş resimleme güdüleriyle önlenemez biçimde görselleştirmeye eğilimli bir sanatçıdır. Resimleme uğraşını o denli mutlaklaştırmaktadır ki, coşku ve gerilimlerini törensi kompozisyon şemalarıyla kontrol altına alabilmektedir.”

Prof. Dr. Mümtaz Sağlam

"Tarz geliştirmenin en önemli unsuru felsefe sosyoloji gibi alanlarla ya da sanat kültürünü geliştirmeyle ilgili olduğunu düşünüyorum. Teknikle olan bağım elimdeki makinanın özelliklerinden çok çekim öncesi sorduğum “Neden çekiyorum?” ve “Nasıl çekmeliyim?” sorularıma verdiğim yanıtlar oluyor. Hangi alanda olursa olsun (Belgesel, Basın ya da kavramsal) tekniği buna uyguluyorum. Çok pahalı ya da marifetli makinelerin benim için yani tarzımı ortaya koymada bir anlamı yok."

Özcan Yaman

“Post-modern fotoğrafçı olacağım” diye bir şey söyleyemezsiniz. Her şeyden önce dijital teknolojiyi çok iyi bilmeniz gerekiyor. En azından bir alanda buna hakim olmanız gerekiyor. Bu alanda yayınlanmış kitapların okunması gerek. Bu alanda çalışmış sanatçıların ve eserlerinin bilinmesi gerek. Aynı zamanda bu çalışmaların satır aralarını okumak gerek. Bu fikir nasıl ortaya çıktı? Nasıl görselleştirildi? Çünkü hiçbiri basit bağlamlarla rastlantılarla ortaya çıkmıyor.

Vivian Maier ve Zaharia Cuşnir üzerine bir şeyler karalayınca Birol Üzmez daha önce yaptığımız röportajda kıyısından köşesinden bundan bahsetmişti. Döndüm röportajı bir kere daha okudum. “Burnumuzun dibindekini ıskalayıp nerelerde dolaşıyorum” dedim kendi kendime. Birol’da sağolsun desteğini esirgemedi. Ve devamı yazımızdaki söyleşide…

Sevgili dostumuz Hakan Yaman ile sohbetlerimizde kızılötesi fotoğrafçılıkla özel olarak ilgilendiği laf aralarına karışmıştı. Bu konuyu şöyle enine boyuna konuşmaya karar verdik...

"Fotoğrafın sanat olabilmesi içinde kişinin zihninde üretmiş olduğu fotoğrafları bir yönetmen edasıyla kurgulamasıyla ortaya koyması gerekir. Eğer ben gördüğümü fotoğraflıyorsam, o görüntü olmazsa ben onun fotoğrafı çekmem. Ben ona mahkumum. Dolayısıyla bu tam sanat olmuyor."

-Soner Yaman

Fotograf, bir insanın kendi özel dünyasını, yani düşünce ve duygu dünyasını, analiz ve öngörülerini, eleştirilerini, yaklaşımını, hayata bakışını, dünya görüşünü dillendirmesine, diğer bir ifadeyle, somut bağlamda hayata-soyut bağlamda duygu ve düşünceye dair nesi varsa açığa vurmasına, paylaşmasına, kısacası eteğindeki bütün taşları dökmesine olanak sağlar.

"Fotoğraf gönül işi. Hevesini aldıktan sonra bırakacaksan hiç başlama. Benim gibi SB dan gelip karanlık odadan geçmenin avantajı var. Şimdi dijital teknoloji bu işi kolaylaştırdı. Gözlemlemeyi bileceksin, sabırlı olacaksın. Aklındaki kompozisyonu beklersin, ışığı kontrol edersin. Konunun üzerine odaklanacaksın. Başka türlü deklanşöre dokunamazsın."
- Kemal Okul

En çok hoşlandığım içinde insan olan fotoğraflardır. Manzara fotoğrafları da çekerim. Ama gönlüm hep insandan yanadır.İnsanlığın halleri vardır. İnsan hangi duygular içinde, bunu yansıtmak önemli. Mesela Kadifekale’deki bir kadın ile Alsancak’taki bir kadının duyguları aynı değildir. Mümkün mertebe insanı yaşam içinde fotoğraflayarak duyguları anlamaya çalışıyorum.

Önce araştıracaksın. Okuyacaksın. Bakacaksın, bu konuda kim neler yapmış. Sen neyi farklı yapabilirsin? Her şeyden önce bütün egolarını kenara bırakacaksın. İnsanlara eşit mesafeden bakacaksın. Saygı önemli. Kendine özgün konular bulmalısın. Çok fotoğraf çekmek “fotoğrafçılık” demek değildir.