Zone Sistemi Nedir

-

1977 yılında TRT – İzmir TV de çalışmaya başladığımda siyah beyaz yayın yıllarıydı. Dolayısıyla renkle uğraşmadığımız için görüntünün parlaklık, kontrast değerleri önemliydi. Aynen şu anda her dijital kamerada olduğu gibi kontrol masasındaki ekranlarda her kameraya ilişkin histogram ayarlar görüntü kalitesi için temeldi. Tek bir fark vardı. O zaman kullandığımız histogramda parlaklık da dikey (vertical) idi. Dijital kameralara göre ifade edersek; histogram eğrisinin sola veya sağa doğru yığılması parlaklık (brightness), genliğinin azalması ve yükselmesi kontrasttır.

Hemen kısa bir açıklama yapmakta fayda var; aynı zamanda histogram, istatistikte önemli bir kavramdır. Problem çözme tekniklerinde, kalite ve araştırma çalışmalarında sıklıkla kullanılır.

TRT dönemimde kullanılan kamera ve bant kayıt sistemleri gibi görüntü ekipmanlarında kalibrasyon için iki mastarımız vardı. Bunlardan birisi, bu yazıya esas olan gri skala (gray scale) dediğimiz şablondu. Stüdyo sisteminin elektronik olarak oluşturduğu bir gri skala şablonuyla önce monitörler ve kamera monitörleri ayarlanır, daha sonra referans gri skala kartonu kamera karşısına konularak kameraların optik sistemlerinin kalibrasyonu yapılırdı.

Şimdi bu noktada soluklanıp yazıya devam etmeden önce size “Dijital fotoğrafçılıkta Histogram” yazımızı okumanızı önereceğim. Sonrasında tekrar bu sayfaya dönersiniz.

Zone Sistemi nedir?

Bu satıra geldiyseniz “Fotoğrafa yeni başlayanlar için Histogram” yazımızı okumuş olmalısınız. İşte yukarıda bahsettiğim gri skala aslında ünlü Amerikalı fotoğrafçı Ansel Adams’ın 1940’lı yıllarda ortaya koyduğu adına da “Zone System” dediği şeydi. Bu siyah beyaz çekilen manzara fotoğraflarında gözün görebildiği ışık tonlarını (renkler değildir) baskıda da görülebilmesi için izlenmesi gereken yöntemdir. Tam da bu noktada Dinamik Aralık’tan (Dynamic Range, bundan sonra “DR” diye geçecektir) bahsetmenin zamanıdır. Bu değer, fotoğrafı kaydetmeye ve göstermeye yarayan göz, film, sensörler, monitör, v.s. şeylerin görebildiği en karanlık noktadan en beyaz noktaya olan aralığı tanımlar. Ve Poz Değeri (Exprosure Value “EV”) olarak tanımlanır. Her bir EV artışı veya azalışı ışığın iki kat değişmesi demektir. Dolayısıyla DR, EV değeri olarak ifade edilir ve “EV= log2 . DR” formülü ile hesaplanır.

Ansel Adams ve Zone Sistemi
Ansel Adams

Örnek vermek gerekirse normal insan gözünün DR si “1 : 1000000” olarak verilmiştir. Bu da 19,9 EV, yaklaşık olarak 20 EV demektir. Kameralarımızda RAW olarak çektiğimiz görüntüde DR = 1 : 4000 (12 EV), JPEG görüntüde ise DR = 1 : 400 (8,6 EV) dir. İşte bundan dolayı sitemizdeki birçok yazıda RAW çekilmesini sıklıkla öneriyoruz. Siyah beyaz negatifte DR = 1 : 16000 (14 EV). Bu da benim bir taraftan tekrar film kullanmaya başlamamın sebebidir J. Bu işin şakasıydı. Filmde geliştirici olarak kullanılan banyosunun ve negatifin DR sinin de önemi vardır. İş baskıya geldiğinde kullanılan kartın dinamik aralığı da gündeme gelecektir. Bunların her biri basılacak fotoğrafın dinamik aralığına etki eden faktörlerdir. Ama negatifin veya RAW dosyanın DR si yeterli değilse yapılabilecek çok fazla bir şey kalmaz.    

Etkin D-Lighting ve Dinamik aralık

Fotoğraf makinalarımızda “Active D-Light Control” özelliğini hepimiz duymuşuzdur. Bu özellik dinamik aralığın genişliğini kontrol eder. Örnek olması için benim bir önce kullandığım gövde olan Nikon D750 için Dpreview sitesinden aldığım bilgiyi paylaşıyorum. Ve ne yazık ki daha yeni modellerde bu bilgiyi yayınlamayı bıraktılar ya da bazı gövdelerde farklı formatta veriyorlar. Test sonucunu aşağıda veriyorum:

Nikon D750 Active D-Lighting

Bu tabloyu şöyle yorumlayabiliriz:

  1. Tabloda gri skala 41 seviyedir (Ansel Adams 10 demişti burada 41 kısım var). Siz de aşağıda anlattığım gri skala oluşturmada “Posterize=41” yaparak bunu elde edebilirsiniz. Logaritmik bir skala olduğu için 10, 21, 41, 82 gibi değerle olmalıdır. En alttaki rakamların olduğu skalada “18” rakamı “Zone V” dir.
  2. Nikon D750 dinamik alanı siyah bölgede daha fazla gibi görülmesine rağmen bölmeleri sayarsanız iki yönde de eşit olduğunu göreceksiniz.
  3. En geniş dinamik alan “ADL Extra High” ile elde edilmektedir. Ancak fotoğrafçı bu seçeneği kullanırken kontrastın iyice azalacağını göze almalıdır.

Ben D750 kullanırken “ADL Off” tercih ediyordum.

Hala da tercihim aynıdır.

Tekrar yazının özüne dönelim. California Art Center College’da eğitmen olan Fred Archer, Zone Sistemi için ilk çalışmalarını yapar ve oluşturur. Ansel Adams’ın ilgisini çeker ve bunu çalışmalarında kullanabileceğini düşünerek Archer ile bağlantıya geçer. Bundan sonra çalışmaları birlikte yürüterek “The Negatif” kitabında kaleme aldığı sistemi ortaya koyar. Uzun çalışmalardan sonra kendi negatiflerindeki tüm tonları yumuşak tonlu grade-2 kağıda baskı alabilmek için aşağıdaki gibi Zone Sistemi kavramını geliştirir. Bu Zone Sistemi 10 “On” basamaktan oluşur. Yani 10 EV değerini referans almıştır, bu da DR=1024 olmaktadır.

Ansel Adams ve Zone Sistemi
Ansel Adams

Şimdi yazıyı okuyan meraklı okurlarımızla birlikte kendimize bir “Zone Scale” yapalım. Bunu Photoshop için anlatacağım. Farklı fotoğraf işleme programlarına benzer şekilde uygulayabilirsiniz. Pratik yapmanız için “Zone Scale” direkt olarak vermiyoruz J.

  • PhotoShop’a girin; File > New> Width (uzunluk)=15 cm/6 inch, Genişlik (height)=2,5 cm/1 inch, Resolution=300 pix/inch, Color mode=Lab Color-8 bit, Zemin (Background)=Beyaz

ayarlarıyla onaylayın. Ekranınıza beyaz bir şerit çıkacaktır. Ekranın sağ alt tarafında “Channels” altında yer alan “Lightness” seçin. Photoshop kullanan dostlarımız bunları menüdeki “Image > Mode” bölümünden de yapabilirler.

  • Photoshop ekranında son tarafta dikey çıkan panodan “Gradient tool” seçin. Bende silginin (eraser) hemen altında çıkıyor. Buna tıkladığınızda Photoshop’un üstünde Gradient Tool’a ilişkin kontrol menüleri açılacaktır. Dikdörtgen pencerenin olduğu bölümde “Siyah Beyaz” (Black and White) seçin. Sonra fareyi beyaz şeridinizin en son kenarı üstüne getirip “tıklayıp” sağa doğru beyaz şeridin bittiği yere kadar düz bir şekilde sürükleyin ve bırakın. Beyaz şeridiniz artık “Gray scale” olmuştur. Son olarak bunu “Zone Scale” e çevirmek için;
  • Photoshop menüsünden “Image > Adjustment > Posterize” seçin. Size kaç seviye (level) olacağını soracaktır. Bunu “11” yapın.
Ansel Adams ve Zone Sistemi
Ansel Adams

Böylece artık kullanabileceğiniz bir “Zone Scale” e sahipsiniz.

Şimdi bunu şu hale getirebilirsiniz.

Zone Tablosu

Bu şablonu Photoshop’da açtığınız bir fotoğrafınızın yanına koyarak fotoğrafınızdaki ışık değerlerini belirleyebilirsiniz.

Önemli: Kullandığımız her türlü pozometre ANSI standartlarına bağlı olarak %12,3 gri ile kalibrasyon yapılmaktadır. Bu da yaklaşık olarak “Zone V – %50” karşılık gelmektedir.

Bu gri de nereden geliyor diye sorarsanız (sormasınız da anlatacağım) matbaalarda yapılan baskılardan dolayıdır.

Beyaz kâğıt ile tam siyah baskının ortasına (%50) denk gelmektedir. Ve “Zone V” e karşılıktır. Bu sektörde çalışanların iyi bildiği bir konudur.

Renk kontrol kartı (Color checker card, üretici: Gretacmachbeth Gmbh)
Renk kontrol kartı (Color checker card, üretici: Gretacmachbeth Gmbh)

Bu, pratikte çekmek istediğiniz kompozisyonun noktasal (spot) ışık ölçümü yapıldığı yer için okunan “S” ve “A” değerlerinin “Zone V” gibi elde edileceği anlamına gelir. Sensör bu ışık değerine göre kayıt yapacaktır. Dolayısıyla çekilen sahnenin önem verilen kısmının ışık değeri göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kısım bazen kompozisyonun kenar kısımlarına geldiğinde noktasal ışık ölçümü merkezden yapıldıysa ya çok karanlık ya da çok aydınlık kalacaktır. Bu şu anlama geliyor; “Zone 1” de bir detay görmek istiyorsanız “+4 F-Stop” yukarı, “Zone X” da detay almak istiyorsanız “-5 F-Stop” aşağı pozlama yapmak gerekecektir. Bunu düzeltmek için yapılabilecek üç şey var;

  1. Hemen kameranın “EV” düzeltme ayarı (F-Stop) ile poz ışık değerini gerektiği gibi azaltmak veya yükseltmek.
  2. Kamerayı “M” Manuel çekim modunda kullanıp, bu kısmın ışık değerini ölçüp “S” ve “A” değerlerini buna getirmek.
  3. Photoshop’da düzenleme yapmak. “Zone 0” ve “Zone X” da artık detay kalmadığı için bu her zaman mümkün olmayacaktır. Ya da zorladığınızda fotoğrafın kalitesi iyice bozulacaktır. Onun için doğru pozlama ya da en azından doğruya yakın bir pozlama önemlidir.  
Ansel Adams ve Zone Sistemi
Ansel Adams

Şimdi bu gri kartı oluşturalım;

Photoshop’a girin;

File > New > Width (uzunluk)=15 cm/6 inch, Genişlik (height)=15 cm/6 inch, Resolution=300 pix/inch yapın. Color Mode=Gray Scale olarak seçiniz ve sonra sağ altta renk için görünen “beyaz” kareye tıklayın. Açılan ekranda özel renk tanımlama”yı tıklayın. Bir ekran daha açılacaktır. Burada kırmızı, mavi ve yeşil (RGB) değerlerini “169” olarak girin ve onaylayın.

İşte size standart gri kartınız. Güle güle kullanın.

Acaba monitörünüz doğru değerlerde mi?

Nasıl ayarlayacağız? Basitçe –Windows için- “Ekran renk ayarı” özelliği ile oldukça doğruya yakın bir “Zone V” yapabilirsiniz. Bunun için ekranınızın sol alt köşesinde bulunan “Arama” alanına “dccw” yazarak beliren komut dosyasını çalıştırıp devam edebilirsiniz. Uygulama sizi yönlendirecektir. Sadece bilgi için, Profesyonel baskı yapanların kullandığı bu kalibrasyon için kullanılan özel ekipmanlar vardır. 

Zone Sistemi hakkında verdiğim bu bilgiler doğrultusunda ne yapmanız gerekiyor? Siz kendi uygulama tarzınızı bulacaksınız. Benim söyleyebileceğim son şey; Bütün bunları unutun, elinize kameranızı alın ve fotoğraf çekmeye çıkın…

Yeni içeriklerden haberdar olmak istiyorsanız hemen abone olabilirsiniz.

Abonelik kaydınız başarıyla alınmıştır.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyiniz.

avatar
  Abone ol  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bana bildir
Sebahattin Demir
Yönetici

Sevgili Okyar,

Zon Sistemi ile ilgili bir yazı benim de ne zamandır gündemimdeydi. Benden önce davrandın, iyi de ettin.
Değerli bilgiler için teşekkürler. Şimdi bu sistemin özellikle manzara fotoğraflarında nasıl kullanılacağının örnek çekimleriyle anlatıldığı detaylı bir yazının sorumluluğunu ben üstleniyorum. Zaten başlamıştım, yakında yayınlarız. Senin bilgilerine de çok ihtiyacım olacak. Bizi yine İzmir kafelerinin birinde saatler süren planlar ve çekim aktiviteleri bekliyor anlaşılan 😉 Hazır mısın?

Sevgiler.

Alp S.
Ziyaretçi
Alp S.

ben bu konuyu cok merak eder dururum sebahattin hocam ve okyar hocam.. once bu yazi icin tesekurlerimi ve tebriklerimi gondereyim suraciktan… yakinlarda otursam kahve sohbetlerinize katilmayi cok isterdim kim bilir ne zevkli oluyordur.. manzara yazinizi heyecan ile bekliyorum…. saygi ile selamlar

Öner BÜYÜKYILDIZ
Ziyaretçi
Öner BÜYÜKYILDIZ

Çok güzel bir konu seçimi ve anlatımı olmuş Okyar bey. Ellerinize emeğinize sağlık.
Yazının devamı için Sebahattin beyi beklemeye koyulduk. Şimdiden kolaylıklar diler teşekkürlerimi sunarım kendisine.
Okyar bey , kamera ayarlarınızda Etkin D-Lighting’i neden kapalı tutuyordunuz? Makinanın dinamik aralığının mümkün olduğunca geniş olması istenmez mi? Bu ayarı açmak fotoğrafta çok mu kontrast yada keskinlik kaybı yaratıyor? Bilgi verirseniz sevinirim.
Selam ve saygılarımla

Mikdat Besni
Ziyaretçi
Mikdat Besni

Teşekkürler.

Makale yazarı

Okyar Atilla
Geçmişte bir ara mühendisti. Şimdi tam zamanlı yönetici, gerçek zamanlı fotoğrafçı. Gündem "Fotoğraf" ise akan suları durdurur. Seyahat denildiğinde kapının önündedir. Klasik müzik ve kitap olmazsa olmazıdır. İki sokak köpeği, muhtelif sayıda kedi ile sürekli temas halindedir. Hızını alamadı mı dağda bayırda bulduğu gerçek köpeklerle konuşur. Sürekli sorgular. Merak ettiği bir konu olursa elinden kimse alamaz. "Bilgi ve sevgi paylaştıkça çoğalır" ilişkilerinin ana fikridir.

ÖZEL MAKALE

Her fotoğrafçının bir makro lensi olmalı, çünkü mevsim Sonbahar!

Her fotoğrafçının neden bir makro lensi olmalı?
24
Birçoğumuz sonbahar yapraklarını büyük manzara ihtişamı içinde fotoğraflamayı severiz, peki doğa ananın mucizesiyle muhteşem renklere bürünmüş bu yapraklar ve renklerle yakından ilgilenmek için zaman ayırmaya ne dersiniz? Ben öyle yaptım.

EDİTÖRÜN SEÇTİĞİ

Fotograf çekmek mutlu ediyor

Fotoğraf Çekenler Daha Mutlu Oluyor

8
Fotoğrafçılar mutlu insanlar. Bunu ben demiyorum, Amerikan Kişilik ve Sosyal Psikoloji Dergisi tarafından yayımlanmış kapsamlı bir çalışma söylüyor. "Fotoğraf çekin, her şeyden daha fazla keyif alacaksınız" diyor.

POPÜLER İÇERİKLER

Eis Tin Poli

Eis Tin Poli

12
Yaşmak Sıyıran, Ahım Şâhım, Tık Nefes, Pan Peter, Otello Kâmil, Merkep Bağırtan, Taka Tuka, Perçemli Kız, Güzel Çalgıcı, Bağrı Yanık, Altıpatlar, Tomtom Kaptan, Karantina, Bayıldım, Aslan Yatağı, Korsan… Nedir bunlar bilir misiniz? Yaklaşık sekiz bin civarındaki İstanbul sokaklarından bazılarının adıdır. Hedefi fotoğraf(çı) olan bir platformda “ne anlatıyor bu yahu?” diyebilirsiniz.
Arthenos | Diyafram nedir, fotoğrafta diyafram ayarları nasıl yapılır, alan derinliği nedir, ISO nedir, perde hızı nedir, doğru pozlama nedir

Diyafram Nedir? Fotoğrafta Diyafram Ayarları

ISO Nedir, Fotoğrafı Nasıl Etkiler?

ISO Nedir, Fotoğrafı Nasıl Etkiler?

Buna benzer birçok yazı
E-Posta Kutunuza
gelsin ister misiniz?

Bültenimize abone olun, yeni içerikler ilk size gelsin.

Teşekkürler. Abonelik kaydınız başarıyla alınmıştır.

Bir hata meydana geldi, lütfen daha sonra tekrar deneyin.