İnsanı Fotoğraflamak – Işık

Merhaba Kristal.

İnsanı fotoğraflamak konusuna girince, konunun kapsamlı olması nedeniyle sizlere anlatacaklarımı bir mektupta bitiremedim. Korkarım ki iki mektuba da sığdıramayacağım. Bu mektubumda sadece ışığa yer vermek istiyorum. Çünkü ışık, başlı başına bir konudur. Klasik söylemde yer alan “Işık objeyi görünür kılar” sözünü geçelim ama “ışığın her objeye karakter kattığına” yoğunlaşalım, çünkü bu inkâr edilemez. İsterseniz obje kelimesini daha da daraltalım ve yoğunlaşacağımız nokta olan “İnsanı Fotoğraflamak” konumuza indirgeyelim.

İnsanı fotoğraflamak dediğimizde aslolan; fotoğrafını çektiğimiz bireyin karakterini yansıtmak değil midir?

Bilindiği gibi fotoğraf bir yüzey sanatıdır, doğal olarak iki boyutludur ve alan kaplar. Ama fotoğrafını çektiğimiz insan ise hacme sahiptir ve üç boyutludur. Bizim öncelikle bu üç boyutlu insanı, iki boyutlu yüzey üzerinde derinlik boyutunu da hissettireceğimiz bir özellik kazandırarak fotoğraflamamız gerekmektedir.

Portrelerde hacım ve derinliği yani üçüncü boyutu ancak ışığın karşıtı olan gölgelerle hissettiririz. Bu durumda bize ilk fotoğrafa başladığımızda söylenen sözleri unutacağız.

Ne söylenmişti bize? “Işığı arkana al!” Değil mi? Hayır, ışığı arkanıza almayacaksınız. Alın da görün, çektiğiniz portrede dış kontur hariç, hatlarda belirginlik kaybolacaktır. Dümdüz bir fotoğrafa sahip olursunuz.

Eğer karaktere sahip bir portre çekmek istiyorsanız ki, elinizden geldiğince yanal ışık kullanmaya çalışın, gölgelerin dost olduğunu göreceksiniz. Işık gölgeyle bir araya geldiğinde derinlik ve hacım fotoğrafa yansır.

Fotoğraf resim sanatının mirasçısıdır. Birçok özelliği tuval ile benzerlik taşır. Resim ile arasındaki en önemli fark birisinin ekleme tekniğine, diğerinin ise çıkarımsal yapıya sahip olmasıdır. İsterseniz bu konuya başka zaman girelim ve kafaları dağıtmayalım. Ana konumuz olan ışık, resim ve fotoğrafta neredeyse aynıdır.

Gölgeyi en iyi kullanan yüzey sanatçısı olan Rembrandt kendine has bir aydınlatma tekniğiyle insanları resmetmiştir ve gerçekten de portreye güçlü bir kişilik kazandırır. Rembrandt aydınlatma tekniğinde noktasal ışık üst taraftan 45 derecelik açıyla modelin yüzüne vurur, güçlü gölgeler ve aydınlık alanlarla portreye hacım etkisi katar. Işığın geldiği yönün tersi alanda kaş ve burun gölgesi yanakta birleşerek bir üçgen biçimlenme oluşturur.

İnsanı fotoğraflarken eğer Rembrandt aydınlatma tekniğini kullanırsak izleyiciyi etkileyecek karelere sahip oluruz. Bu teknik için stüdyoya sahip olmak gerekmez, doğada ya da iç mekânlarda da sonuç alırız. Eğer iç mekânda fotoğraf çekiyorsak güneş ışığının sert şekilde vurmadığı bir pencere kenarı bize yetecektir.

Fotoğrafımızdaki kişinin görünümünde dramatik bir etki hedeflemiyorsak, bir yansıtıcı ile gölge alanları aydınlatabiliriz. Bu durumda estetik bir görüntü yakalanacaktır ki bayanları fotoğraflarken bence yararlanmak gerekmektedir. Yansıtıcı olarak tabii ki bu amaçla yapılmış reflektörler en iyisidir ama eğer böyle bir malzememiz yoksa ya da çoğu kez yaptığımız gibi yanımızda değilse herhangi bir ışık yansıtıcı yüzey bile bize yardımcı olacaktır.

Size iç mekânda fotoğraf çekerken direk güneş ışığı almayan bir pencere kenarında çekim yapmanızı önermiştim. Mutlaka sebebini merak ediyor olmalısınız, cevaplandırayım; böylesi bir ışık sert ve güçlü değildir, noktasal bir kaynağa da sahip değildir, diffuz bir yapıdadır. Tüm pencere ışık kaynağıdır, gölgeler sert olmaz. Eğer doğada fotoğraf çekiyorsanız bulutlu bir gökyüzü de aynı özelliktedir, noktasal güneş yerine tüm gökyüzünü kaplayan bulutlar ışık kaynağıdır. Böylece detayı her yerde alırsınız, fotoğrafınız daha naif bir yapıya bürünür.

Eğer romantizmi fotoğraflamak istiyorsak “Altın Saat” aradığımız ortamı sunacaktır. Gün doğumunun hemen sonrası ve günbatımının hemen öncesi ışık içindeki mavi soğuk tonlar kalın atmosfer tarafından emilir ve kırmızı/turuncu/sarı sıcak tonlar dünyamıza hâkim olur. Bu romantizm ve sevgiyi yansıtmak için ideal ışıktır.

Eğer günbatımı ya da doğumunda insanı fotoğraflıyorsanız ve atmosferin sıcak tonlarını fon yapmak istiyorsanız bu durumda modeliniz ışık kaynağı ile sizin aranıza girer. Fotoğrafını çektiğinizde ise siluet bir yapı, genellikle grafiği andıran bir kompozisyona sahip olursunuz. Sanırım bunu istemezsiniz, yaşanan mutluluk ifadesinin modelinizde görülmesini istersiniz. Bu durumda size flaş ve yansıtıcı kullanmanızı önereceğim.

Şunu unutmayınız flaş karanlıkta değil, gün batımı gibi ters ışık çalışmalarında, eğer yakınımızda insan veya bir obje varsa, en çok ihtiyaç duyduğumuz ışık kaynağıdır.

Az ışıklı ortamda ise flaş kullanmayınız çünkü gölgeler sert olur. Eğer ışığınız yeterli değilse makinenizin izin verdiği, fotoğrafı gürültünün etkilemediği bir ISO değerine yükselmenizi salık vereceğim. Kapalı ortamlarda flaş kullanmak zorunda kalırsanız duvar ya da tavandan sektirerek ışığı ve gölgeyi yumuşatın.

Makinemizin “Beyaz Ayarı” ışığın yapısına göre ayarlanmasına değinmezsek eksiklik olacak. Özellikle gelin fotoğraflarında ödün verilmeyecek olan unsur, gerçek ten renginin fotoğrafa yansıtılmasıdır. Bu nedenle önce beyaz ayarı yapmanız daha gerçekçi renklere erişmenizin yolunu açacaktır.

Ancak bu durumun istisnaları vardır. Dramatik fotoğrafı tarz edinmiş olan Levent Yavuz gibi sanatçılar gerçeğin peşinde koşmazlar. Onlar duygu, düşünce ve bakış açılarını fotoğraflarına yansıtırlar. Hayalleriyle harmanlanan fotoğrafları artık sanat eseri olmuştur, eşsizdir, benzersizdir, yenisi yapılamaz. Sanatla yoğrulmuş karelerden kopamazsınız, anlatısı ve tekniği sizi esir alır.

Selam; gördüğünü hisleriyle buluşturanlara, yaratıcılığını konuşturup fotoğrafa sanatsal anlam katanlara gitsin…

Mikdat Besni