Günümüzde DSLR’lerin ve aynasız kameraların birçoğu, genellikle Elektronik Shutter ^(*) olarak bilinen, Elektronik Ön Perde Deklanşörü veya Elektronik İlk Deklanşör Perdesi olarak adlandırılan önemli bir özellikle birlikte gelir; her ikisi de perdenin açılıp kapanması nedeniyle oluşan fotoğraf makinesinin sarsıntısını, yani “Deklanşör şoku”nu ortadan kaldırmak için tasarlanmıştır. Deklanşör şoku, özellikle de uzun odak uzaklığındaki lensler ve belirli deklanşör hızları kullanıldığında DSLR ve aynasız tüm modern kameralarda bir sorundur. Bu makalede, görüntüleriniz üzerindeki deklanşör şokunun etkilerini ve Elektronik Ön Perde Deklanşör modunu kullanarak bunu nasıl tamamen ortadan kaldırabileceğimizi keşfedeceğiz.

Bilgi ve tecrübe seviyesinden bağımsız olarak fotoğrafçılıkla ilgilenen birçok kişinin bu gibi konulardaki yazıları okumak için pek istekli olmadıklarına ya da kendileri için önemsiz gördüklerine birçok kez tanık oldum.

Bu yazımı sonuna kadar okuyup, eğer kullandığınız DSLR ya da aynasız gövdede Elektronik Ön Perde Deklanşörü özelliği varsa, bu özelliği kullanarak ve kullanmadan iki fotoğraf çekin, onları karşılaştırın, bu yazıda anlatılanların önemini daha iyi anlayacaksınız, iddia ediyorum!

Deklanşör Şoku ve Görüntü Kalitesine Etkisi

Modern dijital kameralardaki sensör çözünürlüğünün artmasıyla bir takım sorunlar ortaya çıkmaya başladı. Geçmişte iyi sonuçlar üreten objektifler artık yüksek çözünürlüklü kameralar üzerinde o denli keskin sonuçlar üretmiyor, büyük RAW dosya çıktılarını işleyebilmek için bilgisayarların performanslarının arttırılması ve/veya güncellenmesi gerekiyor ve çekilen fotoğraflara yakınlaştıkça (zumladıkça) fotoğraf makinesinin sarsıntısı daha da belirginleşiyor. Özellikle sonuncusu oldukça sinir bozucu bir konudur; çünkü fotoğrafçılar genellikle konunun kaynağını net ve doğru bir şekilde belirleyemiyorlar. Genellikle bulanık fotoğrafların sorumlusu, yanlış elde çekim teknikleri, kalitesiz veya hatalı üçayak (tripod) kullanımı ve esen rüzgar olarak düşünülür. Bunun bir kamera sarsıntısından kaynaklanacağı nadiren düşünülür, ki bunlardan biri de yukarıda bahsettiğim deklanşör şokudur.

DSLR kullanıcıları kamera sarsıntısının potansiyel olarak ayna mekanizmasından kaynaklandığını varsayarlar; bu nedenle genellikle “Ayna Kalkık” (Mup – Mirror Up) veya “Pozlama Gecikme Modu” seçeneğini kullanarak aynanın neden olduğu kamera sarsıntısını azaltır veya ortadan kaldırırlar.

Bulanık görüntülere sebep olabilecek tek neden aynadan kaynaklı kamera sarsıntısı değildir;

Pozlama başlamadan önce deklanşör mekanizmasındaki perdelerin açılmasından kaynaklanan obtüratörün yarattığı sarsıntı eşit derecede hasar yaratabilir. Ne yazık ki, mekanik bir deklanşör mekanizmasına sahip her kamerada deklanşör şoku görülebilir, bu DSLR’lerde olduğu gibi aynasız kameralarda da olabilir.

Aşağıdaki fotoğraflara bakalım:

Yüksek çözünürlükte çekilmiş bu fotoğraf, Lightroom’dan web çözünürlüğünde dışa aktarıldığında harika görünüyor değil mi? Fakat, aynı fotoğraf ayrıntıları görmek için %100 büyütüldüğünde oldukça bulanık görünüyor; yapraklar ve ağaç dallarındaki ayrıntılar neredeyse görünmez olmuş:

Bu görüntü 46MP bir Nikon D850 kamera ile AF-S NIKKOR 70-200mm f/2.8E FL ED VR telefoto lens kullanılarak 170mm odak uzaklığında ve 1/8 saniye Perde hızı kullanılarak çekildiğinden, bu görüntüde deklanşör şoku etkisi bariz bir şekilde görünüyor.

Şimdi aynı sahnenin herhangi bir deklanşör şoku olmadan nasıl görüntülendiğini merak ediyorsanız, aynı fotoğraf makinesiyle ve aynı pozlama değerleriyle çekilen aşağıdaki fotoğrafa bir göz atın:

Aradaki fark gece ile gündüz gibi değil mi? Bu, belki de perde hareketinden kaynaklı şokun görüntülerinize getireceği hasar türünün en kötü senaryosu. Durun, hemen korkmayın çünkü bu her çekimde karşılaşacağınız bir durum değildir, çünkü deklanşör şoku yalnızca aşağıdaki koşullar altında gerçekleşir:

• Objektifin odak uzaklığına göre belirli deklanşör hızlarında. Tipik tehlike bölgesi çoğu objektif için 1/2sn ile 1/50sn arasındadır, üçayak kullansanız dahi.
• Telefoto veya Super-Telefoto gibi uzun odak uzaklığına sahip lensleri genellikle “Karşıtlık kuralı” değerlerin altında, yani “Perde hızı = 1 / Odak uzaklığı” formülünden daha uzun olduğu zamanlarda, nispeten yavaş obtüratör hızları ile kullanırken (200mm bir objektif için “Karşıtlık kuralı” gereği, önerilen perde hızı 1/200sn veya daha hızlı bir değer olmalıdır).
• Sönümlendirilmemiş deklanşör mekanizmasına sahip bir kamera kullanılırken.

Dolayısıyla fotoğraf makinenizin hareketi sönümleyen, yumuşak bir amortisör gibi çalışan mekanizmadan yoksun, sönümlendirilmemiş bir örtücü mekanizması varsa ve nispeten hızlı enstantane hızları veya 1 saniyeden daha uzun süreli düşük enstantane hızları kullanıyorsanız, fotoğraflarınızda deklanşör şokunun olumsuz etkilerini görmeniz sürpriz olmayacaktır.

Fotoğraf makinenizde “Elektronik Ön Perde Deklanşörü” ve/ya Elektronik Shutter adı verilen bir özellik varsa fotoğraflarınızdaki deklanşör şoku etkisini tamamen giderebilirsiniz.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü nedir?

Tipik bir obtüratör mekanizması “ön perde” ve “arka perde” olarak bilinen iki perdeden oluşur. Ön perde ışığın içeri girmesi için pozlamanın başında açılır ve pozlama süresince açık kalır, pozlama bitiminde arka perde iner, yani kapanır ve ışığın sensöre ulaşmasını engeller.  Pozlama süresini Enstantane hızı belirler.

Şeklin üzerine tıklarsanız bu mekanizmanın nasıl çalıştığını görebilirsiniz.

Fotoğraf çekerken çoğunlukla tek bir tıklama duyarsınız, çünkü obtüratör hızınız tipik olarak çok kısadır, her iki perde de pozlamanın başlangıcında ve sonunda çok hızlı hareket eder. Kameranızı 1 saniye ve daha uzun deklanşör hızlarına ayarlamanız durumunda, odak düzlemindeki obtüratörden iki farklı tıklama duyarsınız. Mekanik bir obtüratörün nasıl çalıştığını anlamak için bir Nikon DSLR’ye ait aşağıdaki yavaş çekim videosuna göz atın:

Ön perdenin oluşturacağı kamera sarsıntısını gidermek mümkündür.

İşte burada “Elektronik Ön Perde Deklanşörü” devreye giriyor.

Elektronik Ön Perde aktif edildiğinde makinede pozlama, elektronik olarak başlatılır ve arka perde tarafından mekanik olarak sona erer. Bu, Elektronik Ön Perde Deklanşörü’nün çalışması için ön perdenin açık olması gerektiği anlamına gelmektedir. Bir DSLR’de Canlı Önizleme modunda ya da aynasız bir kamerada çekim yapıyorsanız, ön perde zaten açılmıştır ve ışık doğrudan kamera sensörüne ulaşıyor demektir. Bu gibi durumlarda ön perdeyi tekrar tekrar kapatıp açmak için bir sebep yoktur. Neden zaten açık olan ön perdeden yararlanıp, ardından elektronik olarak pozlamayı başlatıp, mekanik arka perdeyle bitirmeyelim? İşte Elektronik Ön Perde Deklanşörü’nün çalışma prensibi de buna dayanır, ön perde önceden zaten açıksa, hareket etmiyorsa, bu durumda deklanşör şoku da yok demektir, yani fotoğraflarımızda olumsuz etkisi olan bu şoku tamamen ortadan kaldırmak mümkündür.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü ne kadar fark yaratıyor merak ediyorsanız, işlenmemiş bir RAW çıktısındaki aşağıdaki fotoğraflara bir göz atın:

Gördüğünüz gibi, Elektronik Ön Perde Deklanşörü kapalı iken 1/15 saniyede yakalanan soldaki görüntü, bu özelliğin açık olduğu sağdaki görüntüden çok daha bulanık görünüyor. Deklanşör şoku bu çekimde etkili olduğundan, soldaki görüntüye bakıldığında sanki problem netsizlikmiş gibi görünüyor, ama öyle değil. Soldaki görüntüde yeterince ayrıntı bulunmadığından, fotoğrafı işleme adımlarında verilecek ekstra netlik bile bu durumda bize yardımcı olamazdı.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü içeren DSLR ve Aynasız Kameralar Arasındaki Farklar

DSLR kamerada ışığın sensöre ulaşması için önce aynanın kalkması gerektiğinden, Elektronik Ön Perde Deklanşörü özelliğinin çalışması DSLR’lerde aynasız kameralara kıyasla biraz farklıdır. DSLR’de bu özellik etkinleştirilmiş olsa bile, Canlı Önizleme veya Ayna kalkık (Mup) gibi özel kamera modları olmaksızın fotoğraf çekmek, hem aynanın hem de deklanşörün hala devrede olması nedeniyle Elektronik Ön Perde Deklanşörü özelliğinden hiçbir şekilde yararlanmayacaktır. Hangi modların bu özellik ile çalışacağını görmek için kameranızın el kitabına bakmanız gerekecek. Örneğin, Nikon D810 bu özellik yalnızca Ayna Kalkık (Mup) modunda uygulayabilir, Canlı Önizleme modunda uygulamaz, bu nedenle belirli bir modda olmadığınız sürece obtüratör mekanizmasından kaynaklanan deklanşör darbesini yaşarsınız. Yeni Nikon D850, Elektronik Perde olayını Sessiz (Q) ve Sürekli Sessiz (Qc) gibi diğer modlara da genişletmiş durumda. Bir Canon DSLR kullanıyorsanız, Canlı Önizleme modundayken ve “Canlı Önizleme Çekimi” (Live View Shooting) etkinleştirilmişse (kamerada bu özellik varsa) Elektronik Ön Perde Deklanşörü varsayılan olarak açıktır.

Aslında, Elektronik ön perde, aynasız fotoğraf makinelerinde DSLR’lerden daha önemlidir.

Aynasız kameralarda deklanşör mekanizması normalde şöyle çalışır

Aynasız kameralar her zaman “Live View -Canlı önizleme- modunda olduğundan, birinci mekanik perde yani ön perde pozlamaya başlamadan önce zaten açıktır, Elektronik Vizör / LCD için ve sürekli sensör beslemesi sağlamak için bu gereklidir.

Bir pozlama başladığında, açık olan ön perde kapanır, böylece sensöre gelen ışık engellenir ve sensör sıfırlanır, ardından ön perde tekrar açılır ve pozlamaya geçilir. İkinci perdenin yani arka perdenin kapanması ile pozlama son bulur. Ön perdenin, pozlama başlangıcında önce kapanması ve sensör sıfırlama işleminden sonra tekrar açılması, aynasız kameraları bir tane yerine iki mekanik hareketten titreşime maruz bırakır (bu hareket DSLR kameralarda bir kere gerçekleşir). Daha da kötüsü, perdenin bu iki kapanış / açılış hareketi pozlamanın başlamasından çok az önce gerçekleştiğinden, oluşan titreşim pozlamanın başlangıcında etkisini hissettirecek, bu da bulanık görüntü anlamına gelecektir. Mekanik perdenin bu titreşimleri, seçilen pozlama süresine bağlı olarak çok etkili olmayabilir.

Aynasız kameralarda Elektronik ön perde şöyle çalışır

Aynasız kameralarda ayna olmadığından ve canlı görüntü her zaman açık olduğundan, önceden bir şeyi sensörün önünden kaldırmaya gerek yoktur. Kamerada bu özellik varsa ve etkinse, kamera pozlamayı elektronik olarak başlatır ve arka perdeyi kullanarak sonlandırır. Pozlama bitiminde arka perde tekrar yerine döner, sensörün önü tekrar açılır ve elektronik vizörden ve LCD’den görüntü tekrar gelir. Bu işlem çok kısa bir sürede gerçekleşir.

Elektronik ön perde özelliği olmayan aynasız kameralar deklanşör şokuna, bir D850 örneğine göre yüksek deklanşör hızlarında daha fazla eğilimlidir. Çünkü, perdenin iki hareketinden dolayı kamera gövdesi üzerinde başlayan sarsıntı halen devam ederken pozlama bitmiş olacaktır. Bu da bulanık görüntü demektir. Yukarıda aynasızlar için belirttiğim her şeyin, normal vizör modu ile karşılaştırıldığında, Live View modunda çalışan DSLR’ler için de geçerli olduğunu unutmayın.

Örneğin Sony orijinal A7R’yi çıkardığında bu gövde Elektronik Ön Perde özelliğine sahip değildi ve belirli deklanşör hızlarında çekim yaparken oldukça yüksek miktarda hasar oluşturan bir obtüratör mekanizması vardı.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü Dezavantajları

Bu özellik madem o kadar harika, bunu neden her kamera üreticisinin tüm modellerinde varsayılan olarak uygulamadığını şimdi merak ediyor olabilirsiniz. Maalesef, bu özelliğin bir takım dezavantajları da var.

Pozlamanın başlangıcında tüm sensörün elektronik olarak okunması zaman aldığından Elektronik Ön Perde Deklanşörü kullanmak, hızlı bir işlem yaparken sorun olabilir – sahnenizde çok hızlı hareket eden bir nesneyi fotoğrafta bulanık bulabilirsiniz, fotoğraflarınız az veya aşırı pozlanmış olabilir, geniş açıklıkta bir Diyafram kullanırken bokehte bozulmalara ve bazı durumlarda görüntünün bir kısmının kesilmesine bile rastlayabilirsiniz. Bu nedenle; bu özellik aktif ise, kamera üreticileri genellikle kameranın maksimum perde hızını 1/2000 saniyede, bazen de daha yavaş bir yerde sınırlarlar. Mekanik bir obtüratör bu konuda çok daha hızlıdır, eğer spor veya vahşi yaşam gibi hızlı hareket eden nesneleri hızlı obtüratör hızlarında fotoğraflamayı planlıyorsanız, aynasız bir kamera üzerinde Elektronik Ön Perde Deklanşörü özelliğini kapatmanız tavsiye edilir. DSLR fotoğraf makinelerinde Tekli ve Sürekli Çekim modlarında çekim yaparken bu özellik zaten otomatikman devre dışı bırakıldığından bu bir sorun oluşturmaz.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü Nasıl Etkinleştirilir ve Çekim Nasıl Yapılır?

Bu işlemler için fotoğraf makinenizin menülerine girmeden önce kameranızın Elektronik Ön Perde özelliğini destekleyip desteklemediğini görmek için yazımın sonundaki bölüme göz atın. Bu bölümü sıklıkla güncelleyeceğim, fakat gözden kaçırdıklarım olabilir. Fotoğraf makinenizi aşağıdaki listede bulamazsanız, kameranızın el kitabına bakın veya Google’da makineniz için “Elektronik Shutter”, “Elektronik Ön Perde Deklanşörü” veya “Elektronik İlk Perde Deklanşörü” kelimeleri ile sorgulayın. Fotoğraf makinenizin zaten Elektronik Ön Perde özelliğine sahip olduğunu biliyorsanız okumaya devam edebilirsiniz.

Nikon DSLR’lerde Elektronik Ön Perde Özelliğini Etkinleştirme

Nikon D7500, D500, D810, D850 veya D5 DSLR’ye sahipseniz, aşağıda görüldüğü gibi “Özel Ayarlar Menüsü > Çekim/ekran > Elektronik ön perde deklanşörü > Etkinleştir” ile bu özelliği etkinleştirebilirsiniz:

Etkinleştirildikten sonra bu özelliği destekleyen bir modda çekim yapmalısınız. Bu özelliği, Nikon D7500, D500, D810 ve D5 kameralarda yalnızca “Ayna Kalkık” (Mup) modunda (Canlı Önizleme modunda kullanılamaz) ve D850’de ise buna ilave Sessiz (Q) ve Sürekli Sessiz (Qc) modlarında kullanabilirsiniz.

Elektronik Ön Perde Deklanşörü ile birlikte kullanıldığında Mup yani “Ayna kalkık” modunun davranışının değiştiğini unutmayın,

Canon DSLR’lerde Elektronik Ön Perde Deklanşörünü Etkinleştirme

Modern bir Canon kamera ile çekim yaparsanız, bu özellik büyük olasılıkla varsayılan olarak etkinleşecektir. “Menü > Canlı Görünüm Çekim Ayarları > Canlı Görünüm Çekimi > Etkinleştir” seçeneğine giderek bu özelliği etkinleştirebilirsiniz. Canon 5D serisi gibi gelişmiş kameralarda, Çekim menüsünün altında “Sessiz LV çekim” adlı bir seçenek sunulur.

Mod 1 veya Mod 2’yi seçebilirsiniz – her ikisi de Elektronik Shutter’ı açık duruma getirecektir. Bunların arasındaki temel fark; Mod 1, sürekli çekime izin verirken Mod 2, tek bir kareyi çekiyor olmasıdır. “Devre Dışı Bırak” ı seçerek Elektronik Ön Perde Deklanşörü özelliğini kapatabilirsiniz. Canon DSLR’lerde bu özelliği tetiklemek için Canlı Önizleme modunda olmanız gerektiğini unutmayın.

Dikkatli olun, eğer AF-C veya “Hızlı Mod” etkinse, Elektronik Ön Perde varsayılan olarak kapatılacaktır. Elektronik Ön Perde Deklanşörü’nü etkinleştirmek isterseniz daima AF-S modunda çekim yaptığınızdan emin olun. Ayrıca, flaşla çekerseniz Elektronik Ön Perde Deklanşörü devre dışı bırakılacaktır.

Sonuç

Umarım bu yazı size fazla teknik gelmemiştir. Elektronik Ön Perde Deklanşörü konusunun anlaşılması için ne yazık ki biraz tekniğine girmek gerekiyor. Yine de elimden geldiğince yalınlaştırmaya çalıştım.

Zaten buraya kadar okuduğunuza göre sıkılmamışsınız demektir  😉

Sizin de bunlara eklemek istediğiniz önerileriniz, öğretici deneyimleriniz, sorularınız veya eleştirileriniz varsa aşağıdaki “Yorumlar” kısmından benimle paylaşın.

Işığınız bol olsun.

(*) Elektronik Ön Perde Deklanşörü ile Elektronik Shutter terimleri çok sıkça aynı şeyler gibi algılanır. Aşağı yukarı aynı şeyleri gerçekleştiriyor olsalar da, kullanılacağı sahneye göre önemli sayılabilecek bazı temel farklılıklar içerirler. Bu modlar arasındaki farkları “Elektronik deklanşör, Mekanik deklanşör ve Elektronik ön perde deklanşörü nedir?” başlıklı yazımızdan okuyabilirsiniz.