Daha

    Tilt-Shift Lens nedir, nasıl çalışır ve ne amaçla kullanılır?

    Bize şimdiye kadar ne öğretilmişti; Alan derinliğini belirleyen en önemli faktör diyafram açıklığıydı, öyle değil mi? Peki size "f/2.8 diyafram ile fotoğraf çeksek dahi önden arkaya her yer net olabiliyor" desem? Evet olabiliyor!

    -

    Günümüzde profesyonel fotoğrafçılar tarafından yakınsak dikey çizgileri düzeltmenin yanı sıra daha birçok işler için kullanılan Tilt-Shift Lenslerin çalışma şekli oldukça ilginçtir. Bu makalede size Tilt-Shift lens nedir, nasıl çalışır ve ne amaçla kullanılır örneklerle açıklamaya çalışacağım.

    Detaylara geçmeden önce bir konunun çok iyi bilinmesi ve anlaşılması gerekiyor; ODAK DÜZLEMİ.

    Odak Düzlemi

    Kameranızla tam karşınızda duran düz duvardaki bir noktaya odaklanırsanız, kameranızın açısını değiştirmediğiniz sürece, sağdan sola, yukarıdan aşağıya tüm duvar odaktadır yani duvarın kamera açınıza giren her noktası net çıkar.

    Not: Buradaki örneklerimde Alan derinliği kavramına değinmeyeceğim. 

    Diyelim ki, yandaki şekildeki gibi aynı düzlem üzerinde duran kedilerin fotoğrafı çektim. Biri doğrudan kameramın önündeki -belki bir ağacın dalındaki- kahverengi kedi, diğeri ise yerdeki siyah-beyaz kedi olsun.

    Fotoğraf makinemi 3 metre önümdeki kahverengi kediye odakladığımda, yerdeki siyah-beyaz kedi de odakta olacaktır. Net olarak görülebileceği gibi, siyah-beyaz kedi kahverengi kediye göre kameradan daha uzakta olduğu halde, aynı düzlemde oldukları için bu durum gerçekleşir.

    Odak düzlemi
    Şekil – 1

    Objektifin lens aksisine dik olan “Odak düzlemi” boyunca, lensimin açısı içerisine giren her nesne odakta olacaktır. Unutulmaması gereken temel kural budur.


    Artık asıl konumuza devam edebiliriz.

    Tilt-Shift Lens nedir?

    Tilt-Shift Lensler, bildiğimiz DSLR objektiflerden farklı olarak perspektif düzeltebilme, Alan derinliği kontrolü sağlama gibi özellikleri sayesinde başta mimari, manzara, yaratıcı portre ve minyatür etki içeren sıradışı fotoğrafların çekiminde kullanılan özel ve profesyonel lenslerdir.

    Otomatik odaklama -AF Autofocus- modülü içermediklerinden, içlerindeki çeşitli yönlere hareket ettirilebilen mercek yapılarından dolayı, optik elemanların yerleşimi micron seviyesinde çok çok hassas ölçümlerle hesaplanır ve üretilir. Bu nedenle halen kusursuz olarak tabir edilen tek objektif türüdür. Hareket ettirilebilen merceklerden oluşan ve sabit odak aralığına sahip, prime sınıfı objektiflerdir. Çeşitli markalar tarafından değişik odak uzunluklarında üretmiş birçok modele rastlayabilirsiniz.

    Tilt-Shift Lens yapısı ”Scheimpflug” prensibine dayanır

    Bize şimdiye kadar ne öğretilmişti; Alan derinliğini belirleyen en önemli faktör diyafram açıklığıydı, öyle değil mi? Bakın, adını 1865-1911 yılları arasında yaşamış Avusturya’lı bir kaptan olan Theodor Scheimpflug’dan alan prensip ne diyor;

    Optik (mercek) ve sensör ekseni ile aynı paralel düzlemde olan her şey diyafram açıklığına bakılmaksızın aynı net alana dahil olur.

    Nasıl yani! Biz, f/2.8 diyafram ile fotoğraf çeksek dahi önden arkaya her yer net olabiliyor mu? Evet olabiliyor!

    Teknik körüklü fotoğraf makinelerinin sağladığı bu olanağı, sınırlı yapıda olsa da DSLR fotoğraf makinelerinde Tilt-Shift Lens veya perspektif kontröllü objektif kullanarak gerçekleştirmek mümkündür.

    Merceğin eğim açısının etkisi

    Merceği eğdikçe, odak uzaklığı aynı kalacak şekilde, “Odak düzlemi”nin “Ön odak düzlemi” ile “Mercek düzlemi” üzerinde hareket eden kırmızı noktada çakıştıklarını düşünün. Kırmızı üçgen, yani odak uzaklığı burada bir tahterevalli etkisi yapıyor. 

    Sağdaki şekilde görüleceği gibi, Lens Tilt fonksiyonu ile aşağı veya yukarı hareket ettirildiğinde odak düzleminin açısı değişiyor. Unutmayın, bu kırmızı odak düzlemi üzerinde olan her şey net olacaktır.

    ”Scheimpflug” prensibi - Lensin eğimine göre davranışı
    Ön Odak düzlemi hareket ediyor

    Lensin odak uzaklığının etkisi

    Merceğin odak ayarının değiştirilmesi aynı zamanda odak düzlemini de yatırıyor ancak menteşe çizgisi denen “Ön odak düzlemi” hareket etmiyor. Bu iki etki, odak düzlemini istediğimiz yere yerleştirmemize izin veriyor.

    Tekrar hatırlayalım; Odak düzlemi boyunca her şey net oluyordu.

     

    ”Scheimpflug” prensibi - Odak uzaklığına göre davranışı
    Sensör düzlemi hareket ediyor

    Maksimum Alan Derinliği

    Scheimpflug prensibi ile Orta ve Büyük format fotoğraf makinelerinde keskinlik düzlemi, objektif ve sensör düzlemini hareket ettirerek belirlenebilir. Obje / konu düzlemi, mercek düzlemi ve odak düzlemi ile ortak bir kesim çizgisinde buluşurlarsa, keskinlik düzlemi nesne düzlemi ile örtüşür (Şekil-2). Böylece, örneğin manzara çekimlerinde ön plandan ufuk çizgisine kadar her şey net olur.

    Odak düzlemi ve Tilt fonksiyonu kullanımı
    Şekil – 2

    Yani, odak uzaklığı ve Tilt fonksiyonu kullanarak, kameranızın açısıyla hiç oynamadan, yerdeki bir nesnenin önden arkaya net fotoğrafını çekebilirsiniz. Şekil-2 tam bunu anlatmaktadır.

    Tilt-Shift Lens kullanırken net alanın belirlenmesi için, lensin eğimi kadar odak uzaklığının ayarı da çok önemlidir. 

    Scheimpflug kuralının temelinde net bir alan elde etme gayreti olsa da, günümüzde bilgisayar yöntemiyle “Brenizer Method” ile arka ve ön planın bulanıklaştırma ve “Focus Stacking – Odak İstifleme” yöntemiyle her bölgenin net kaydedilmesi sağlanabilmektedir.  

    Tilt-Shift Lensler aynı zamanda kendi eksenleri etrafında dönebilmeleri ile rotasyon açısını ayarlamamıza olanak sağlar. Unutulmamalıdır ki, Tilt ve Shift fonksiyonları rotasyon açısı ayarlanmadan hiçbir işe yaramaz. Benim bu yazımda kullandığım lensin Tilt mekanizması ile optik elemanların ± 8.5 derecelik bir açıyla hareket edebilmesi sağlanabiliyor. Diğer bir deyişle, lensin sensör ekseni üzerindeki paralel düzlemini değiştirerek alan derinliği kontrolü sağlanabiliyor, yukarıda şekillerde açıklamıştık.

    Tilt fonksiyonu, Diyafram açıklığı ile odak alanını kullanarak bokeh kontrolu da sağlar, bu sayede odak içerisinde yer alan objeler minyatürleşmiş görünüm kazanırlar. Tilt fonksiyonu aynı zamanda görüntüde özellikle istenen bir detayın vurgulanması, portre çekimlerinde modelin istenen belirli bir yerinin öne çıkarılması gibi marjinal çekim avantajlarını da beraberinde getirir.

    Yukarıda anlattığım teorik bilgilerin örneklerini yazımın devamında uygulamalı olarak görebilirsiniz.

    Çekimlerimde kullandığım ekipmanlar

    Bu yazı için çekimlerimde aşağıdaki ekipmanlarımı kullandım;

    SHIFT (kaydırma) fonksiyonu nasıl çalışır?

    Filmli kameraların olduğu analog çağda çoğunlukla Canon, Nikon, Olympus ve Leica gibi birçok üreticinin genellikle 28-35mm aralığında değişen kaydırma fonksiyonu olan ama eğim yani Tilt özelliği olmayan lensleri vardı. Film ile düşeyleri kolayca düzeltemediğimiz için orta veya büyük formatlı bir kamerayla uğraşmak zorunda kalmadan daha profesyonel mimarlık çekimleri için bunlara ihtiyaç duyuluyordu.

    Aşağıda, bu tarz körüklü kameraların liderlerinden Linhof’un Kardan re 45 modelinin birkaç fotoğrafını görüyorsunuz.

    Shift lensler, 35mm (Tam kare / Full frame) formatı için gerekenden daha büyük bir görüntü çemberini kapsar. Shift işlevi ile merceği hareket ettirerek, sensörü bu daha büyük görüntü dairesi içinde dilediğiniz yere konumlarsınız, böylece sensör, merkezden istenen konuma taşınabilir. En basit anlatımıyla Shift fonksiyonu, lensin görüntü düzlemine paralel yukarı / aşağı veya sağa / sola ya da diyagonal yer değiştirmesidir. Bu da, fotoğraf makinesinin hareket ettirilmesine gerek kalmadan konunun kompozisyondaki yerinin ayarlayabilmesini kolaylaştırır. 

    TS Lens ve sensor

    Aynı zamanda, örneğin yüksek binaların fotoğrafını çekerken meydana gelen ve “keystoning” olarak bilinen bir fenomen olan dikey çizgilerin yakınsamasını ortadan kaldırarak her şeyi kare içerisinde tutar.

    Kullandığım Samyang objektifin Shift fonksiyonu objektifin kendi düzlemi üzerinde ± 12 mm’lik -toplamda 24 mm- birimler seviyesinde hareket edebilmesini sağlıyor. Bu değerler, benim kullandığım Samyang 24mm Tilt-Shift lens içindir, başla lensler için değişir. Shift hareketi, özellikle objelerle aynı paralelde duramamasından kaynaklanan geometrik eğilmelerin lens hareketi ile düzeltilerek, objelerin düzgün ve oranları bozulmadan fotoğraflarının çekilmesine olanak sağlar.

    Aşağıdaki sekmelerde gezinerek, Tilt-Shift Lensin Shift hareketlerini görebilirsiniz:

    • Shift Yok
    • Yukarı
    • Aşağı
    • Sağ
    • Sol
    • Diyagonal Sağ
    • Diyagonal Sol
    Tilt Shift Objektif - Tilt yok
    Shift - Dikey - Shift Yukarı
    Shift - Yatay - Shift Sağ
    Shift - Yatay - Shift Sol
    Shift - Yatay - Diyagonal - Shift Sağ
    Shift - Yatay - Diyagonal - Shit Sol

    Şimdi dikeyde Shift fonksiyonunu kullanarak çektiğim aşağıdaki görüntülere bir bakın.

    • Shift Yok
    • Shift Aşağı
    • Shift Yukarı
    Tilt-Shift Lens - Shift Yok
    Tilt-Shift Lens - Shift Aşağı
    Tilt-Shift Lens - Shift Yukarı

     

    Shift fonksiyonu ile perspektif düzeltme

    Geometrik eğilme etkisi görüntüyle düşeyde oynayarak düzeltilebilir. Birçok insan, bir shift merceğin daha az perspektif bozulması yaratacağını düşünürken, durum gerçekte böyle değildir. Shift işlemi ile düşeydeki eğik bir görüntü aynı odak uzaklığı ile aynı noktadan alındığında aynı perspektif bozulmasını gösterir (yandaki şekildeki eğimli çekim), bu durumda Tilt-Shift lensin normal lensten bir farkı kalmaz.

    Bununla birlikte, bir Tilt-Shift lens kullanmanın önemli bir yararı vardır: Normal objektiflerdeki gibi köşelerde kaybolan detaylar olmayacaktır. Aksi halde, aynı çerçeveyi elde etmek için, örneğin 24mm Shift lens yerine 14mm gibi daha geniş açılı ve Tilt-Shift özelliği olmayan bir mercek gerekecektir. Bu, bazı kısımlarını kırpmanız gerektiğinden önemli ölçüde piksel kaybı demektir. Halbuki aynı çerçeveyi veren bir Tilt-Shift Lens, size piksel kaybının yaşanmadığı bir görüntü sağlayacaktır.

    Örnek 1: Yakınsak düşeyleri düzeltme

    Yukarıdaki fotoğraflar Belçika’nın Antwerp kentinin tarihi tren garının fotoğraflarıdır. İlk üç fotoğrafı Tilt-Shift Lens ile, son fotoğrafı ise 14-24mm geniş açı lensim ile çektim. Bu fotoğraflar Tilt-Shift Lens kullanımının yararını açıkça anlatıyordur, başka bir açıklamaya gerek yok sanıyorum. Bu fotoğrafları bu mesafeden bu perspektif ile 24mm normal bir objektif kullanarak çekmek olanaksızdır.

    Örnek 2: Panorama Kaydırma

    Tilt-Shift lenslerin diğer bir avantajı ise objektifin istenen yönde sağ/sol, yukarı/aşağı veya merkez olmak üzere 3 kademeli olarak hareket ettirilmesi ile teknik olarak kusursuz panoramik fotoğraflar çekmemize imkan sağlamasıdır.

    Tilt-Shift özelliği olmayan normal bir lens kullanarak, üçayak üzerindeki bir kamera ile birden fazla kareden oluşan bir panorama çekip bunları tek bir karede birleştirdiğinizde, bölgeler arasında netlik uyuşmazlığı yaşamanız çok olasıdır. Bunun nedeni, farklı açılardan kareler çekebilmek için üçayak üzerindeki kameranızın açısını aynı düzlemde değiştirmenizdir. Her değişiklikte odak düzlemi değişecek ve net alan derinliği farklı bölgeleri kapsayacaktır. Yandaki Şekil-3 bunu net bir şekilde açıklamaktadır. Panorama ve manzara çekerken genellikle geniş açılı objektifler kullanıldığından bu etki daha da belirgin olacaktır.

    Halbuki, aynı panorama çekimini bir Tilt-Shift Lens ile yaparsanız her bölgesi aynı netlikte bir panorama fotoğrafına sahip olursunuz.

    Açılara göre odak düzleminin değişimi
    Şekil – 3

    Yukarıdaki fotoğraflar, Shift yani kaydırmalı çekimler yaparak elde ettiğim 3 karenin Photoshop’ta tek karede birleştirilmesinden oluşan sonuçlardır. Burada Shift fonksiyonunu yukarı ve aşağı olarak da kullanabilirsiniz. Yukarıdaki fotoğraflar bu teknikle çekilmiştir. Bunun gibi fotoğrafları normal bir objektif ile çekmeniz olanaksızdır.

    Panorama başlığı veya dönen bir platform gibi herhangi bir aksesuara ihtiyaç duymacağınız ve yerleşim birleştirme hatalarıyla karşılaşmayacağınız için Tilt-Shift lens kullanarak yapılan “kaydırmalı panorama” çok basit bir panorama çekimidir. Bu bize daha fazla sayıda piksel ve daha iyi görüntü kalitesi verecektir. Örneğin 24MP çözünürlüğe sahip bir kamera ile Shift panorama tekniğini kullanarak 45MP çözünürlükte bir fotoğraf elde etmemiz mümkündür. Aynı kadrajı normal bir objektif ile çekmek için daha geniş açılı lenslere ve bir panorama başlığına ihtiyaç duyarsınız.

    Örnek 3: Ayna karşısında self portre

    Kısa bir süre önce “Bu Fotoğraf Nasıl Çekildi? – Self Portre Çalışması” başlıklı bir yazı yayınlamış ve bu yazımda yer alan yandaki başlık fotoğrafını belirterek;

    Fotoğraftan da net olarak görüleceği gibi, bir ayna karşısında kendimi çektim. Çekimde Nikon D850 kameramı kullandım. “Ayna tam karşımda olduğuna göre kamera nerede?”

    diyerek fikirlerinizi sormuştum. Ömer Çalışkan doğru tahmini yaparak, Tilt-Shift lens kullanmış olabileceğimi belirtmişti.

    Bu Fotoğraf Nasıl Çekildi? - Self Portre

    O fotoğrafı yanda gördüğünüz şekildeki düzenek ile çektim. Kameram üçayak üzerinde, göz hizamda bir yüksekliğe ayarlıydı ve tam karşımdaki aynada görünmeyecek şekilde sağ tarafımda duvara dik olarak konumlanmıştı. Tilt-Shift lensimi sola shift olarak ayarladım.

    Bu durumda kameramın sensörü üzerine düşen görüntü “sanki kameram aynanın tam karşısındaymış gibi” oluştu, zamanlayıcı ayarıyla fotoğrafımı çektim.

    Bu Fotoğraf Nasıl Çekildi? - Self Portre

    TILT (eğme) fonksiyonu nasıl çalışır?

    Eğer Tilt-Shift Lens özelliklerinden tam olarak yararlanmak istiyorsanız, Tilt işlevi Shift’ten biraz daha zordur. Lensin ön tarafındaki eğim mekanizmasını çevirerek keskinlik düzlemini değiştirirsiniz. Yukarıdaki sensör ekseni ve ön odak düzlemi değiştiğinde nasıl davrandığını anlatan animasyonlu görüntüleri ve Şekil-2’yi hatırlayın. 

    • Tilt Yok
    • Yukarı
    • Aşağı
    • Sağ
    • Sol
    • Diyagonal Sağ
    • Diyagonal Sol
    Tilt - Dikey - Tilt Yok
    Tilt - Dikey - Tilt Yukarı
    Tilt - Dikey - Tilt Aşağı
    Tilt - Yatay - Tilt Sağ
    Tilt - Yatay - Tilt Sol
    Tilt - Yatay - Diyagonal - Tilt Sağ
    Tilt - Yatay - Diyagonal - Tilt Sol

    Daha iyi anlamak için örnekler üzerinden gitmek daha doğru olacaktır:

    Şimdi aşağıdaki iki fotoğrafa bir göz atın. Soldaki fotoğraf AF-S Nikkor 24-70mm f/2.8G ED objektifim ile 24mm’de çektim. Sağdaki fotoğrafı 24mm Tilt-Shift lensim ile çektim. Her iki fotoğrafın da pozlama değerleri aynı;

    • Enstantane: 1/20sn
    • Diyafram: f/3.5
    • ISO: 64

    Büyük gösterim için üzerlerine tıklayabilirsiniz.

    Bir başka örnek; aşağıdaki her iki fotoğraf Tilt-Shift Lens ile çekildi. Soldakinde Tilt ve Shift yok, yani normal bir lens gibi çekim yapılmış, sağdakinde ise Tilt uygulanmış. Her ikisi de aynı pozlama değerlerinde çekildi.